บ้านไทยพื้นถิ่นสะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนทางสังคมในแต่ละช่วงเวลาและลักษณะของ สภาพแวดล้อมที่ตั้ง จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางในการเป็นแหล่งที่สำคัญ ของบ้านพื้นถิ่นหรือเรือนไทยในรูปแบบประเพณี อย่างไรก็ตามภายใต้การพัฒนาสู่ความทันสมัยและ สภาพแวดล้อมทางกายภาพและทางสังคมมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก บ้านพื้นถิ่นของจังหวัดมี จำนวนลดลงอย่างมาก งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อที่จะเข้าใจวิวัฒนาการลักษณะสัณฐานและ คุณค่าทางวัฒนธรรมของบ้านพื้นถิ่นที่ยังคงธำรงอยู่ของจังหวัด ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความชัดเจนของ ความเหมือนและความแตกต่างของการเปลี่ยนแปลง การศึกษานี้ได้เลือกแนวทางการเปรียบเทียบ ระหว่างวัฒนธรรมของบ้านไทยพื้นถิ่นที่ยังคงธำรงอยู่เหล่านี้ จากเดือนกันยายน 2547 ถึงพฤษภาคม 2549 บ้านพื้นถิ่นจำนวน 46 ครัวเรือนในบ้านลาด ชะโด อำเภอผักไห่ และในตำบลบ้านใหม่ อำเภอมหาราช ได้ถูกทำการศึกษาทั้งทางด้านกายภาพ แบบแผนการใช้สอยและคุณค่าความหมายทางวัฒนธรรม ข้อมูลที่ได้รับถูกทำการวิเคราะห์ผ่านการ แบ่งแยกอย่างเป็นระบบ ร่วมกับการใช้หลากหลายเกณฑ์และปัจจัย นอกจากนี้การแสดงด้วยภาพ และการบรรยายโดยชาวบ้านถูกใช้เป็นการอภิปรายวิวัฒนาการของบ้านพื้นถิ่นของชุมชนของเขา ผลจากการศึกษายืนยันได้ว่าลักษณะทางกายภาพ แบบแผนการใช้สอยและคุณค่า ความหมายทางวัฒนธรรมของบ้านที่ทำการศึกษามีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง วิวัฒนาการของ บ้านพื้นถิ่นเหล่านี้มีความแตกต่างกันไปในแต่ละท้องที่ตามเงื่อนไขของสภาพแวดล้อมและสังคม วัฒนธรรม การเปลี่ยนแปลงส่วนใหญ่เกิดขึ้นบริเวณที่ว่างต่อเนื่องซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีสำคัญต่อวิถีชีวิต และความเชื่อของชาวบ้าน แม้ว่าบ้านพื้นถิ่นที่ถูกศึกษาจะมีแนวโน้มการพัฒนาศิลปะฝีมือช่างที่ ลดลงและลักษณะชุมชนที่ปรากฏมีวิวัฒนาการที่แตกต่างกันออกไป การปรับปรุงพื้นที่ว่างต่อเนื่องของ บ้านพื้นถิ่นในทั้ง 2 ชุมชน ทำให้เห็นความสามารถในการปรับตัวของชาวบ้าน โดยนำเอาคุณค่าของ ท้องถิ่นจากอดีตมาใช้ให้สามารถอยู่ภายใต้สภาวะสังคมในปัจจุบันได้ ในขณะเดียวกันยังแสดงออก ถึงอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมและท้องถิ่น ดูประหนึ่งว่าเมื่อใดที่คุณสมบัติการเปิดโล่งของพื้นที่นี้ถูกทำ ให้หายไป สุนทรียภาพและคุณค่าความหมายทางวัฒนธรรมของบ้าน ซึ่งอย่างน้อยที่เคยเป็นที่เข้าใจ กันก็มีแนวโน้มจะหายไปด้วย แม้ว่าวิวัฒนาการของทัง 3 ปัจจัยในบ้านพื้นถิ่นส่วนใหญ่ของบ้านลาดชะโดและตำบลบ้านใหม่ ทำให้เกิดข้อคิดสำคัญต่อประเด็นความยั่งยืนทางวัฒนธรรม การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในบ้านพื้นถิ่น บางส่วนซึ่งมีแนวโน้มที่จะเพิ่มมากขึ้นใน 2 ชุมชนที่ทำการศึกษานี้ ปรากฏอย่างชัดเจนต่อการลดลงใน คุณภาพของคุณค่าในอดีตของบ้าน อย่างไรก็ตามวิวัฒนาการของบ้านพื้นถิ่นในพื้นที่ศึกษาเหล่านี้ใน ภาพรวมเป็นไปในทิศทางลบเลือนและตัดขาดความสัมพันธ์ระหว่างบ้าน รูปแบบการดำเนินชีวิต และ คลองต่างๆของชุมชน วิวัฒนาการของบ้านพื้นถิ่นและประสบการณ์ในการปรับตนของชาวบ้านใน 2 ชุมชนนี้น่าจะ เป็นข้อคิดที่สำคัญไม่มากก็น้อยในการธำรงบ้านและชุมชนพื้นถิ่นที่กำลังเผชิญปัญหากับการพัฒนาที่ เร่งเร้าในหลากหลายพื้นที่ในปัจจุบัน Thai vernacular houses reflect the social complexity of the times and region in which they exist. Pra Nakhon Si Ayutthaya is known for being one of the most significant locations of the traditional Thai houses. However, the current trend of modern developments overshadows vernacular houses of the province leading to rapid disappearance. This research project aims to understand physical and socio-cultural evolution of surviving vernacular houses in the province. A cross-cultural, comparative examination was to highlight similarities and differences among those surviving houses. From September 2004 to May 2006 this study was conducted by examining the physical and socio-cultural evolution of 46 vernacular houses in two locations: Ban Ladchado in Phukhai district and Tambon Ban Mhai in Mharaj district. Data obtained were analyzed and discussed through systematic taxonomy and cross-case analysis using multiple criteria. Graphic representation and the residents’ narrations were also used to explicate evolution of the houses and communities investigated. The study confirmed that physical appearance, patterns of use and associated meanings of vernacular houses examined have progressively changed. The changes are different from place to place in accordance with the environmental and socio-cultural conditions of the locality. The most significant changes of investigated houses have been to intermediate spaces, which are the spatial core of everyday living and beliefs of the residents both in Ban Ladchado and Tambon Ban Mhai. Although surviving vernacular houses has appeared with a reduction in the quality of craftsmanship and the community features are evolving differently, the modification around intermediate spaces suggested the residents’ adaptabilities to reflect their vernacular values inherited from the past to live in harmony with present conditions in such a way as to retain and express their identity of place and culture. It seems that where the open quality of these spaces has been eliminated, aesthetics and symbolic meanings of vernacular houses will also be obliterated—at least as it has traditionally been understood. Although the evolution of three factors in most vernacular houses of Ban Ladchado and Tambon Ban Mhai has suggested the issues of cultural sustainability, the pattern of modification in a growing number of vernacular houses in these communities is clearly manifested as a decline in the quality of their past values. Overall evolution of vernacular houses in the two communities has lessened the relationship between houses, ways of life of the residents and the watercourses around the communities. Evolution of vernacular houses and experiences and adaptability of the residents in Ban Ladchado and Tambon Ban Mhai should offer some clues as to how to sustain vernacular dwellings elsewhere in Thailand.