การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยมีวัตถุประสงค์ คือ 1. เพื่อศึกษาและเสริมศักยภาพเครือข่ายเยาวชนในการทำงานพัฒนาชุมชน 2. เพื่อศึกษาและพัฒนากระบวนการเสริมศักยภาพเครือข่ายเยาวชน 3. เพื่อศึกษาเงื่อนไขปัจจัยผลสัมฤทธิ์กระบวนการเสริมศักยภาพเครือข่ายเยาวชนในการทำงานพัฒนาชุมชน ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ มีขอบเขตวิจัยในด้านเนื้อหาที่ต้องการศึกษา เป็น 3 ส่วนคือ การศึกษาชุมชน ศึกษาเครือข่ายเยาวชนปกาเกอญอทาเหนือ และกระบวนการวิจัยและพัฒนาเงื่อนไข / ปัจจัย ในการเสริมศักยภาพเครือข่ายเยาวชนในการทำงานพัฒนาชุมชน วิธีการดำเนินการวิจัย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ( Participatory research ) การวิจัยแบบมีส่วนร่วมเป็นการเปิดโอก่สให้เยาวชนมีส่วนร่วมในการวางแผนกระบวนการพัฒนาศักยภาพของตนเอง ตลอดจนการกำหนดวัตถุประสงค์ในแต่ละกิจกรรม รวบรวมข้อมูลวิเคราะห์ข้อมูล ในการปฏิบัติงานดังกล่าวแล้ว เยาวชนต้องร่วมคิด ร่วมกระทำควบคู่กับนักวิจัย และเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ของกลุ่มเป้าหมายทั้งการให้ข้อมูลและการวิเคราะห์ข้อมูลตามสภาพความเป็นจริงของชุมชนเพื่อให้สามารถที่จะนำข้อมูลที่ได้จากการศึกษาไปสู่การดำเนินงานตามวัตถุประสงค์ของการวิจัยต่อไป การดำเนินโครงการวิจัยแบ่งเป็น 2 ระยะ ระยะที่หนึ่ง เป็นการเตรียมโครงการ เก็บรวบรวมข้อมูล และวางแผนการดำเนินงาน ระยะที่สอง เป็นการปฏิบัติการตามแผนงานซึ่งเป็นแผนการทำงานที่กำหนดร่วมกันกับกลุ่มเป้าหมาย วิธีการเก็บข้อมูลและแหล่งข้อมูล การเก็บข้อมูลของการวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีการที่หลากหลายผสมผสานกัน เช่น การสำรวจชุมชน การสังเกต การสัมภาษณ์ การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม การสนทนากลุ่ม และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยการใช้เทคนิค SWOT , PRA สำหรับแหล่งข้อมูลที่ใช้ในการศึกษาวิจัยจะใช้ข้อมูลจากเอกสารวิชาการ แนวความคิด ทฤษฎี งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และข้อมูลจากบุคคล องค์กร ได้แก่ กลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็นเยาวชนในเครือข่ายเยาวชนปกาเกอญอทาเหนือ ผู้นำชุมชนและชาวบ้านในชุมชนพื้นที่การทำงานของกลุ่มเป้าหมาย รวมถึงข้อมูลจากการจัดฝึกอบรมเวทีเรียนรู้ การประชุมกลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการสรุปบทเรียนการทำงาน ผลจากการศึกษาพบว่า 1. กระบวนการวิจัยและพัฒนาเพื่อเสริมศักยภาพเยาวชนจะต้องเป็นลักษณะค่อยเป็นค่อยไป มีความยืดหยุ่น สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามสถานการณ์ที่เป็นอยู่จริง เริ่มตั้งแต่ 1) การค้นหาตนชุมชนและเครือข่าย เพื่อให้เกิดการทบทวนตนเอง ทั้งในเรื่องของเป้าหมายสูงสุดในชีวิตของตนเองคืออะไร เงื่อนไขของเครือข่ายหรือชุมชนจะต้องเป็นอย่างไรที่จะทำให้บรรลุถึงเป้าหมายได้ และการที่เข้ามาทำงานเพื่อสังคมเพราะอะไร และเรียนรู้ความเป็นมาของชุมชนท้องถิ่นและเครือข่าย 2) การประเมินตนเองเป็นการวิเคราะห์ค้นหาศักยภาพโดย ผ่านเวทีการเรียนรู้ ทำให้ทราบถึงศักยภาพ ความรู้ ความสามารถโอกาสและข้อจำกัดของตนเองในการที่จะเข้าไปทำงานเพื่อชุมชนท้องถิ่น 3) การพัฒนาตนเอง เป็นการพัฒนาจุดอ่อนและเสริมจุดแข็งให้ดีขึ้น ภายใต้โอกาสและข้อจำกัดที่มีอยู่ 4) การสรุปบทเรียน เพื่อให้เยาวชนได้ทบทวนหาข้อบกพร่องในการทำกิจกรรม มีบทเรียนที่สามารถนำไปปรับใช้กับการทำงานของเครือข่ายต่อไป เยาวชนรู้และเข้าใจว่าสิ่งที่ได้กระทำอยู่ในปัจจุบัน หรือสิ่งที่ทำมาแล้วมีจุดดีหรือจุดที่ต้องแก้ไขปรับปรุงอย่างไรบ้าง 5) การติดตามประเมินผล เพื่อที่จะหนุนช่วยการทำงาน ร่วมกันแก้ไขปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้น 2. เงื่อนไขที่เป็นอุปสรรคและปัจจัยที่สนับสนุนการพัฒนาศักยภาพของเยาวชน ได้แก่ 1) คุณลักษณะส่วนตัวของเยาวชน เช่น ความแตกต่างกันของระดับอายุทำให้เกิดความเกรงใจไม่กล้าแสดงความคิดเห็นและคัดค้านแม้ไม่เห็นด้วยหากเป็นความคิดของรุ่นพี่ ความสนใจและสำนึกรักในวัฒนธรรมของเยาวชนเป็นสิ่งที่ช่วยให้กระบวนการพัฒนาศักยภาพที่ให้ความสำคัญกับเรื่องประเพณีและวัฒนธรรมได้รับความร่วมมือ 2) ลักษณะทางสังคมและวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่ต้องเรียนรู้ เนื่องด้วยประเพณีและวัฒนธรรมบางอย่างจะส่งผลต่อการกำหนดรูปแบบกระบวนการดำเนินกิจกรรม เช่น คติ ความเชื่อ การเลี้ยงผี 3. ศักยภาพของเครือข่ายเยาวชนกับการทำงานเพื่อชุมชน การรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่นเพื่อทำงานพัฒนาชุมชนภายใต้ศักยภาพที่มีอยู่ และการได้รับการสนับสนุนจากภายนอก ทำให้เยาวชนสามารถที่จะดำเนินกิจกรรมต่างๆ ให้สำเร็จลุล่วง เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองของเยาวชนได้เป็นอย่างดี