โครงการวิจัยเรื่อง “ การสื่อสารในการพัฒนาประชาคมทับเที่ยง “ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อค้นหาพัฒนาการของประชาคมทับเที่ยง , ค้นหาปัจจัยที่เอื้อต่อการก่อตัวของประชาคมทับเที่ยง , ถอดบทเรียน เกี่ยวกับรูปแบบการสื่อสารที่ใช้ในการธำรงรักษาเครือข่ายและกลยุทธ์การสื่อสารในการขยายเครือข่ายประชาคมทับเที่ยง , วิเคราะห์รูปแบบทางความคิด ( Mental Model ) ของกลุ่มแกนนำประชาคมทับเที่ยง และวิเคราะห์มุมมองของสาธารณะที่มีต่อประชาคมทับเที่ยง ดำเนินการเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ , การสังเกตแบบมีส่วนร่วม , การจัดประชุมกลุ่มย่อย และ การจัดเวทีวิจัย ผลการวิจัยพบว่า 1. พัฒนาการของประชาคมทับเที่ยง สามารถแบ่งได้เป็น 4 ระยะ คือ ระยะ “ ก่อรูปรวมตัว “ ระยะ “ รวมพลปั้นแต่งสังคม “ ระยะ “ เติบโตแพร่พันธุ์ “ และระยะ “ ปรับตัวเปลี่ยนแปลง “ 2. ปัจจัยที่เอื้อต่อการก่อตัวของประชาคมทับเที่ยง ประกอบด้วย 5 ปัจจัยคือ ปัจจัยด้านวัฒนธรรม วิถีชีวิต และอัตลักษณ์ของคนทับเที่ยง , ปัจจัยด้านลักษณะของเมืองทับเที่ยง , ปัจจัยด้านสถานการณ์ที่เหมาะสม , ปัจจัยด้านกลุ่มกิจกรรมทางสังคมก่อนเกิดประชาคมทับเที่ยง และ ปัจจัยด้านบุคคล และพันธมิตรสำคัญ 3. รูปแบบการสื่อสารที่ใช้ในการธำรงรักษาเครือข่ายประชาคมทับเที่ยงมี 4 รูปแบบตามระยะของพัฒนาการ กล่าวคือ 3.1 ขั้นการก่อรูปรวมตัว ใช้การสื่อสารผ่านพื้นที่สาธารณะ การสื่อสารมวลชน และการจัดเวทีเสวนา 3.2 ขั้นรวมพลปั้นแต่งสังคม ใช้การสื่อสารผ่านประเด็นร่วมที่น่าสนใจคือประเด็นเมืองน่าอยู่ ส่วนกลไกการ สื่อสารกับกลุ่มเป้าหมาย แบ่งเป็น การสื่อสารกับกลุ่มเป้าหมายทั่วไป ใช้วิธีการติดประกาศแผ่นปลิว เสียงตามสายของเทศกาล การสื่อสารเพื่อเชิญกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ ใช้สื่อบุคคลเริ่มต้นตามด้วยการส่งจดหมายเชิญประชุมอย่างเป็นทางการ การสื่อสารกลับกลุ่มเป้าหมายที่ตอบรับเข้าร่วมประชุม ใช้วิธีการประชุมร่วมอย่างสม่ำเสมอทั้งการประชุมอย่างเป็นทางการ และการประชุมแบบไม่เป็นทางการ การสื่อสารในเวทีรวมพล จะใช้กระบวนการประชุมเพื่อค้นหาอนาคต ส่วน การสื่อสารกับกลุ่มพันธมิตรจะใช้สื่อบุคคลในการสื่อสารโดยเริ่มจากบุคคลที่มีความสัมพันธ์ส่วนตัวกับพันธมิตร จากนั้นจึงใช้บุคคลที่ได้รับการยอมรับนับถือและมีความน่าเชื่อถือสูง 3.3 ขั้นเติบโตแพร่พันธุ์ กลไกการสื่อสารระหว่างประชาคมกับเทศบาล ใช้การสื่อสารอย่างเป็นทางการผ่านการเขียนโครงการนำเสนอกิจกรรม กลไกการสื่อสารภายในกลุ่มกิจกรรม ใช้การพูดคุยกันแบบไม่เป็นทางการที่บ้านแกนนำกลุ่ม และเทศบาล กลไกการสื่อสารระหว่างกลุ่มกิจกรรม ใช้การสื่อสารผ่านกลุ่มแกนนำ กลไกการสื่อสารระหว่าง ประชาคมทับเที่ยงกับสังคมภายนอก ใช้จดหมายข่าว และการสื่อสารผ่านเวทีสาธารณะกลไกการสื่อสารของกลุ่ม กิจกรรมกับสังคมภายนอก ใช้สื่อเฉพาะกิจได้แก่ แผ่นพับ ใบปลิว ป้านประกาศ รถประชาสัมพันธ์ เสียงตามสายของ เทศบาล และใช้สื่อมวลชนคือวิทยุ 3.4 ขั้นปรับตัวเปลี่ยนแปลง ไม่ปรากฏรูปแบบการสื่อสารตามโครงสร้างของประชาคมทับเที่ยงที่จัดตั้งไว้ คงเหลือเพียงการสื่อสารกันด้วยความสัมพันธ์ส่วนตัว ส่วนกลยุทธการสื่อสารในการขยายเครือข่ายประชาคมทับเที่ยงประกอบด้วย 4 กลยุทธ์ คือ กลยุทธ์การใช้สื่อบุคคล ,กลยุทธ์การใช้สื่อกิจกรรม , กลยุทธ์การสื่อสารต่อสาธารณะ และ กลยุทธ์การเลือกใช้ช่องทางการสื่อสารที่เหมาะสม 4. รูปแบบทางความคิดของกลุ่มแกนนำประชาคมทับเที่ยง มี 2 ลักษณะคือ Mental Model ที่เป็นเป้าหมายในใจ ได้แก่ความเชื่อมั่นและมุ่งมั่นที่จะสร้างสรรค์ “ การเมืองภาคประชาชน “ ทั้งนี้โดยใช้ตนเป็น “ ผู้นำการเปลี่ยนแปลง “ และ Mental Model ที่เป็นมรรควิธีไปสู่เป้าหมาย ได้แก่ การเคลื่อนไหวทางสังคมขับเคลื่อนมวลชนด้วยการประท้วงเรียกร้องและสื่อสารในลักษระรุนแรง แต่ต่อมารูปแบบความคิดของกลุ่มแกนนำก็เกิดจุดเปลี่ยน โดยมีมูลเหตุสำคัญ คือ การเข้าร่วมกระบวนการอบรมเรียนรู้แนวความคิดต่างๆ ที่จัดขึ้นโดยอาจารย์ชัยวัฒน์ ถิระพันธุ์ ประธานสถาบันเพื่อการเรียนรู้และพัฒนาประชาสังคม ( Civicnet ) มาตั้งแต่ปี 2539 โดยเปลี่ยนจากการแสดงออกที่แข็งกร้าวเร่าร้อน ไปสู่อ่อนโยนเยือกเย็น จากแยกฝ่าย ไปสู่สามัคคีทุกฝ่าย ส่วนรูปแบบการสื่อสารในการแพร่รูปแบบทางความคิดของกลุ่มแกนนำไปสู่บุคคลอื่นๆ นั้นมี 2 วิธีคือ การแพร่อย่างไม่จงใจ ผ่านการสื่อสารในชีวิตประจำวันของแกนนำไปยังคนที่เข้ามาสัมพันธ์ใกล้ชิดและการเผยแพร่อย่างจงใจผ่านพื้นที่สาธารณะและสื่อมวลชน 5. มุมมองของสาธารณะที่มีต่อประชาคมทับเที่ยง ชาวบ้านทับเที่ยงรับทราบข่าวสารเกี่ยวกับเนื้อหาหรือกิจกรรมของประชาคมทับเที่ยงอยู่ในระดับปานกลาง โดยกิจกรรมชาวเมืองรับทราบ พึงพอใจละเข้าไปมีส่วนร่วมมากที่สุดคือ กิจกรรมการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ส่วนกิจกรรมที่ประชาชนรับทราบน้อยที่สุด คือ กิจกรรมการจัดตั้งกลุ่มธนาคารขยะของเยาชนชุมชนหนองยวนและการเดินสำรวจชุมชนของเยาวชนชุมชนท่าจีน รูปแบบการสำรวจในการส่งข่าวสารการจัดกิจกรรมของประชาคมทับเที่ยง พบว่า ชาวเมืองทับเที่ยงเปิดรับข่าวสารเกี่ยวกับเนื้อหาหรือกิจกรรมของประชาคมทับเที่ยงอยู่ในระดับปานกลาง โดยรูปแบบการสื่อสารที่ชาวบ้านทับเที่ยงเปิดรับมากที่สุด คือ สื่อวิทยุ รองลงมาเป็นการเปิดรับผ่านสื่อรถโฆษณาประชาสัมพันธ์ ผ่านเสียงตามสายของเทศบาลนครตรัง ส่วนรูปแบบการสื่อสารที่ชาวเมืองรับทราบได้น้อยที่สุด คือ การใช้จดหมายเชิญอย่างเป็นทางการ