การศึกษาสมบัติของดินเหนียวที่ใช้เป็นวัตถุดิบในแหล่งหัตถกรรมพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ทำการศึกษา 6 แหล่ง ได้แก่ แหล่งดินบ้านโค้งสวรรค์จังหวัดหนองบัวลำภู บ้านคำอ้อ จังหวัดอุดรธานี บ้านเชียงเครือ จังหวัดสกลนคร บ้านเทอดไทยจังหวัดร้อยเอ็ด บ้านหม้อ จังหวัดมหาสารคาม และบ้านหัวบึง จังหวัดขอนแก่น วิธีการศึกษาประกอบด้วยการสำรวจปริมาณดินเหนียว ลักษณะทางจุลสัณฐานวิทยา สมบัติทางกายภาพและเซรามิกบางประการ สมบัติทางเคมีและแร่วิทยาของดินเหนียว ผลการศึกษาพบว่า วัตถุต้นกำเนิดดินเกิดในบริเวณตะกอนน้ำพา มีอายุในยุคควอเทอร์นารีถึงปัจจุบัน ปริมาณของดินเหนียวอยู่ในช่วง 100,635-1,154,727 ลูกบาศก์เมตรความลึกของชั้นดินเหนียวมีค่าเฉลี่ยอยู่ในช่วง 0.50-1.00 เมตร และความหนาของชั้นดินเหนียวมีค่าเฉลี่ยอยู่ในช่วง 0.80-1.80 เมตรโดยที่แหล่งดินบ้านหม้อมีปริมาณสำรองสูงสุดและแหล่งดินบ้านโค้งสวรรค์มีปริมาณสำรองต่ำสุด ดินเหนียวมีสีเทาถึงสีเหลืองปนเทาเข้มและสีเทาปนน้ำตาลถึงสีน้ำตาลเข้ม เนื้อดินเป็นดินเหนียวเนื้อละเอียดอนุภาคขนาดหยาบส่วนใหญ่เป็นแร่ควอร์ตซ์ แสดงลักษณะการสะสมของแร่ดินเหนียวและสารก้อนกลมของเหล็กออกไซด์ใน ดินเหนียว ลักษณะทางกายภาพและเซรามิก ดินมีความหนาแน่นรวมอยู่ในระดับสูงถึงสูงมาก (1.85-2.02 Mg m('-3)) สัมประสิทธิ์การขยายตัวของดินเหนียวเมื่อได้รับความร้อนมีค่าเพิ่มขึ้นตั้งแต่อุณหภูมิห้องจนถึงอุณหภูมิ600 องศาเซลเซียส ยกเว้นแหล่งดินบ้านเชียงเครือที่มีสัมประสิทธิ์การขยายตัวลดลงทุกอุณหภูมิของการเผา สมบัติทางเซรามิก ดินเหนียวมีค่าความแข็งแรงหลังอบแห้งสูง(537-1059 psi) ค่าความชื้นค่อนข้างสูง (16.53-24.85%) ค่าการหดตัวของดินเมื่อแห้งค่อนข้างสูง (6.03-7.52%) สมบัติหลังเผาที่ระดับอุณหภูมิต่างๆ พบว่า การเพิ่มขึ้นของการหดตัวและความแข็งแรงหลังเผารวมทั้งการลดลงของอัตราการดูดซึมน้ำจะเปลี่ยนแปลงไปตามอุณหภูมิ สีของดินหลังเผาจะผันแปรตามช่วงอุณหภูมิโดยสีเกิดจากปริมาณของเหล็กออกไซด์และไทเทเนียมออกไซด์ในดินเหนียว สมบัติทางเคมีดินเหนียวมีค่าปฏิกิริยาดินเป็นกรดรุนแรงมากที่สุดถึงกรดรุนแรงมาก (pH 2.84-4.06) ปริมาณอินทรียวัตถุ(0.36-6.00 g kg('-1)) และไนโตรเจนรวม (0.03-0.21 g kg('-1)) มีค่าอยู่ในระดับต่ำมากถึงต่ำ ตามลำดับ ปริมาณฟอสฟอรัส (1.20-71.40 mg kg('-1)) และโพแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ (36.21-110.52 mg kg('-1)) มีค่าอยู่ในระดับต่ำมากถึงสูงมาก ตามลำดับสำหรับสมบัติทางเคมีเชิงแลกเปลี่ยนของดินเหนียว ค่าความจุแลกเปลี่ยนไอออนบวกอยู่ในระดับค่อนข้างสูงถึงสูงมาก (16.80-30.60 cmol kg('-1)) และอัตราร้อยละความอิ่มตัวเบสมีค่าอยู่ในระดับปานกลางถึงสูง (56.20-130.24%) ปริมาณเหล็กออกไซด์และอะลูมินัมออกไซด์ที่สกัดได้มีค่าอยู่ในพิสัย 4.16-7.18 และ 0.04-5.85 g kg('-1) ตามลำดับแร่ในอนุภาคขนาดดินเหนียวมีแร่เมกไทต์ แร่เคโอลิไนต์ เป็นองค์ประกอบหลักในปริมาณใกล้เคียงกันยกเว้นแหล่งดินบ้านเชียงเครือมีแร่สเมกไทต์เป็นแร่องค์ประกอบหลัก นอกจากนี้ยังพบแร่ควอร์ตซ์ แร่อิลไลต์ แร่กิบบ์ไซต์และแร่เลพิโดโครไซต์ สำหรับอนุภาคขนาดทรายแป้งพบแร่ควอร์ตซ์เป็นองค์ประกอบหลักทุกแหล่งดิน ความอุดมสมบูรณ์ของดินจากแหล่งดินหัตถกรรมส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลาง การนำไปใช้ประโยชน์ในทางการเกษตรควรมีการจัดการที่เหมาะสม สำหรับศักยภาพในการนำไปใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมเซรามิกพบว่าดินเหนียวจากแหล่งดินหัตถกรรมทั้ง 6 แหล่งมีสมบัติทั้งหมดเหมาะสมสำหรับใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตเครื่องปั้นดินเผาที่มีคุณภาพและผลิตภัณฑ์เซรามิกที่ไม่ต้องการความขาวมากนัก ยกเว้นแหล่งดินบ้านเทอดไทยมีศักยภาพในการนำเนื้อดินเหนียวมาผสมในการทำผลิตภัณฑ์เซรามิกที่ต้องการความขาว ซึ่งการสำรวจและตรวจสอบสมบัติต่างๆ เหล่านี้จะเป็นตัวบ่งชี้เสถียรภาพและความยั่งยืนสำหรับอุตสาหกรรมเซรามิกเครื่องปั้นดินเผาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยในอนาคต