วิทยานิพนธ์ฉบับนี้พยายามแสดงให้เห็นการเคลื่อนตัวของความหมายและการให้ ความหมายกับชุดของความคิดที่เราเรียกว่า คอนสติตูชั่น/รัฐธรรมนูญ, รีปับลิก/ประชาธิปตัย, ดีม็อคเครซี/ประชาธิปไตย และ รีปับลิก/สาธารณรัฐ โดยการย้อนรอย (trace) ให้เห็นถึงเส้นทางของแนวคิดในระบอบรัฐธรรมนูญนิยม (Constitutionalism) ที่ปะทะประสานกับสนามวาทกรรมว่าด้วยอำนาจของสังคมไทย ชุดของความคิดเหล่านี้ได้ปะทะ ประสาน กับชุดความคิดทางประเพณีของสยาม/ไทย และ ท้าทายวาทกรรมหลักในสนามความคิดการเมือง แม้ในบางช่วงเวลาจะไม่ปรากฏข้อข้ดแย้ง ออกมาเพราะการบดบังในสนามวาทกรรม ปฏิบัติการของการท้าทายวาทกรรมหลักดั้งเดิมของสยามยังคงอยู่ และเปลี่ยนคู่ ขัดแย้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งตำแหน่งแห่งที่ขององค์อธิปัตย์เจ้าของอำนาจอธิปไตยดั้งเดิม คือสถาบันทางประเพณีหรือสถาบันพระมหากษัตริย์ ยังผลให้เกิดการปรับเปลี่ยนและเคลื่อนตัว ของความหมายในชุดของคำและความคิด จากระบอบประชาธิปไตยเข้าสู่ระบอบรัฐธรรมนูญ, จากระบอบรัฐธรรมนูญ มาเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ, มาสู่ระบอบประชาธิปไตย อันมีรัฐธรรมนูญเป็นหลัก และมาหยุดลงตัวในระดับหนึ่งตรงที่ระบอบประชาธิปไตยอันมี พระมหากษัตริย์เป็นประมุข พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงในสำนึกทางการเมืองของพลเมืองจากความสัมพันธ์แบบพ่อ กับลูกหรือบิดากับบุตร เคลื่อนเข้าสู่สำนึกแบบใหม่ที่เป็นพลเมืองแบบหุ้นส่วน ผนวกกับ ความใฝ่ฝัน ความคาดหวังในการสร้างอนาคตร่วมกันภายในชุมชนรัฐชาติที่ทุกคนเป็นหุ้นส่วน โดยมีรัฐธรรมนูญเป็นหนังสือบริคณห์สนธิ และเป็นแกนกลางของชุมชนแบบใหม่นี้ การเผยตัวของชุดความคิด ดั้งเดิม ที่ถูกอธิบายใหม่ ทำให้การถอดเปลี่ยน ไวยากรณ์ ทางวาทกรรมสัญลักษณ์ในระบอบใหม่ได้อย่างแนบสนิท ไม่ว่าจะเป็นการสวมความ เป็นพลเมือง แบบพ่อกับลูกเข้ากับชุดของความก้าวหน้าของ ชาติแบบสุโขทัย หรือการ สร้างสัญญะของความคิด เอนกนิกรสโมสรสมมติที่ถอดเปลี่ยนราชบัณฑิตเป็นผู้แทนราฎรทั้ง แปดทิศให้เป็นผู้ถวายน้ำอภิเษก รวมไปยึงการย้อนรอยไปหาความสืบเนื่องของความคิด ประชาธิปไตยไทยที่มีมาแต่ ดั้งเดิม คราวกรุงสุโขทัย ซึ่งเป็นรัฐในจินตภาพของความ เจริญก้าวหน้า ความรุ่งเรืองของสยาม การเผยตัวของประชาธิปไตยที่มีลักษณะเฉพาะตัวของสังคมไทยนี้ สอดคล้องกับการ สร้างสัญลักษณ์และพิธีกรรมในระบอบใหม่ และมีความลงตัวนับแต่ปลายทศวรรษ 2490 เป็นต้นมา ความล่องลอยของรัฐธรรมนูญลายลักษณ์อักษรไม่สำคัญเท่ากับชุดความเชื่อเรื่องความเจริญ แบบสุโขทัยที่มีความเป็นประชาธิปไตยอยู่แล้ว และเชื่อมั่นว่าสุโขทัยเป็นการปกครอง ที่ดีงามถูกประดิษฐ์ขึ้นเพื่อรองรับความก้าวหน้าในระบอบรัฐธรรมนูญ แต่ก็ล้มเหลวที่จะ สร้างผู้ปกครองแบบประชาธิปไตย หากเป็นความสำเร็จของบผู้ปกครองแบบพ่อขุน ซึ่งเป็น ผู้ปกครองของชุมชนชาติ โดยมี พระมหากษัตริย์เป็นประมุขตามกฎเกณฑ์จักรวาลวิทยาแบบไทย นอกจากนี้ การ อธิบายย้อนหลัง ว่าสังคมสยามมีพัฒนาการ ประชาธิปไตยแบบเป็น ลำดับ ยังเป็นการลดทอนพลังของการเปลี่ยนแปลงการปกครองหรือการปฏิวัติสยาม พ.ศ.2475 ให้กลายเป็นปลายแถวของพัฒนาการที่มีอยู่อย่างต่อเนื่อง ผลการศึกษาทำให้เผยร่องรอยทางความคิดบางอย่างที่ตรึงและยึดครองความหมาย หลักของอุดมการณ์ประชาธิปไตยแบบไทยว่าความหมายของระบอบรัฐธรรมนูญหลังการปฏิวัติ สยามจึงอาจเป็นได้ทั้งสิ่งศักดิ์สิทธิ์, เป็นโครงร่างทางอำนาจของรัฐสมัยใหม่, เป็น สัญลักษณ์ความเจริญก้าวหน้าของชาติ หรือเป็น ตัวแทน ของประชาธิปไตย การเคลื่อนตัวของความหมายระบอบรัฐธรรมนูญมาสู่ระบอบประชาธิปไตยจึงเป็นเรื่อง การสร้างเอกลักษณ์ (identity) ที่ตรึงความหมายไว้ที่ระบอบประชาธิปไตยอันมี พระมหากษัตริย์เป็นประมุข และมีรัฐธรรมนูญเป็น ตัวแทน ของประชาธิปไตย ทางออกจากกับดักของประชาธิปไตยแบบไทยจึงจำเป็นต้องเปิดให้เอกลักษณ์ที่หลากหลาย เข้ามาอยู่ร่วมกันโดยสันติ ไม่ตรึงความหมายของประชาธิปไตยไว้ตายตัวจนเกินไป หากต้อง ปรับตัวกับหลักการที่ยอมรับในระดับสากล เพื่อนิยามสิ่งที่เรียกกันว่า ประชาธิปไตย เสียใหม่ และขยายอาณาบริเวณของสิทธิของพลเมืองให้มากกว่าการกำหนด หน้าที่พลเมือง, การตั้งคำถามต่อชุดความเชื่อหรือค่านิยม ดั้งเดิม ของสังคมไทย ตลอดจนการขยายอาณา บริเวณทางการเมืองของ ความเป็นการเมือง มิให้จำกัดอยู่แค่สถาบันการเมืองที่เป็น ทางการ หรือความเป็นตัวแทนทางการเมือง เพื่อเปิดทางให้เกิดประชาธิปไตยแบบพหุลักษณ์ (radical democracy) ที่ให้โอกาสแก่กลุ่มทางสังคมเข้ามาเคลื่อนไหวนิยามการกระทำของตน และของรัฐเสียใหม่ การตั้งคำถามต่อความเป็นมืออาชีพของบรรดานักเทคนิควิทยาการต่าง ๆ ผ่านการนิยามชุดของความหมายและเอกลักษณ์ของประชาธิปไตยเสียใหม่ เพื่อมิให้เอกลักษณ์ ชุดใดสำคัญเหนือเอกลักษณ์ชุดอื่น หากจะต้องมีความเสมอภาคกันในโอกาสที่จะกำหนดสร้าง ความหมายและปฏิบัติการของสิ่งที่เรียกว่า ประชาธิปไตย