วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมาย ที่จะศึกษานิทานคำกาพย์ของไทยเรื่องปทุมกุมาร อันเป็น วรรณกรรมชาวบ้าน ซึ่งมีที่มาจากมหาปทุมชาดกในปัญญาสชาดก โดยเนื้อเรื่องจะกล่าวถึง พระโพธิสัตว์ ซึ่งมุ่งสั่งสมบารมี อันเป็นจริยาวัตรของมหาบุรุษที่แสดงทานบารมีอันยากยิ่ง นำไปสู่การบรรลุโมกษธรรม ตรัสรู้เป็นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกาลต่อมา การนำวรรณกรรมชาวบ้านมาวิเคราะห์ ก็เพื่อให้ทราบถึงลักษณะของวรรณกรรมชาวบ้าน ซึ่งแสดงให้เห็น สังคมการดำเนินชีวิตของบุคคลในสมัยนั้นๆ รวมทั้งได้ทราบคติชาวบ้านที่แสดง ออกในรูปของวรรณกรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่ปรากฎนอกเหนือจากความงามทางวรรณกรรม ในการศึกษานิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมาร ผู้วิจัยได้ศึกษารายละเอียดดังนี้ บทที่ 1 บทนำ, ความสำคัญของเรื่องที่วิจัย, ความมุ่งหมาย, ขอบเขตของการศึกษา, งานที่เกี่ยวข้อง และประโยชน์ในการวิจัย บทที่ 2 ว่าด้วยความเป็นมาของปัญญาสชาดกลักษณะของมหาปทุมชาดก และการแพร่ กระจายของมหาปทุมชาดกในปัญญาสชาดก บทที่ 3 ว่าด้วยต้นฉบับนิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมารในเรื่องของตัวอักษร ลักษณะของ ตัวอักษร และอักขรวิธีที่ปรากฎในฉบับที่ศึกษา บทที่ 4 ว่าด้วยการศึกษาวิเคราะห์นิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมารในเชิงวรรณกรรม บทที่ 5 ว่าด้วยการศึกษาวิเคราะห์นิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมารในเชิงสังคม บทที่ 6 บทสรุปและข้อเสนอแนะ การวิจัยทำให้ทราบว่า นิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมารบันทึกด้วยอักษรไทยภาคกลาง จาก การพิจารณาอักษร และอักขรวิธี สันนิษฐานได้ว่าวรรณกรรมนิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมาร น่าจะ แต่งขึ้นในช่วงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ประมาณ พ.ศ.2325-2350 อักขรวิธีจะมีลักษณะเด่นเป็นระบบ ถึงแม้จะบันทึกเสียงตามเสียงพูด วรรณกรรมเรื่องนี้มีลักษณะของวรรณกรรมชาดก ที่ผู้แต่งมุ่ง ใช้สั่งสอนอบรมจิตใจผู้ฟังให้เลื่อมใสศรัทธาในจริยาวัตรของผู้ที่เป็นพระโพธิสัตว์ เน้นเรื่อง ความกตัญญูมุ่งแสดงสัจธรรมแห่งพระพุทธองค์ที่ว่า ที่ใดมีรัก ที่นั่นมีทุกข์ การพลัดพรากจาก สิ่งที่รักเป็นทุกข์ นิทานคำกาพย์เรื่องปทุมกุมารจึงเป็นวรรณกรรมพื้นบ้านที่ทรงคุณค่า ทั้งในเชิงวรรณกรรม เชิงสังคม ซึ่งกวีใช้เป็นวิธีการอบรมสั่งสอนศีลธรรม ที่มีสำนวนโวหารและถ้อยคำอันก่อให้เกิด รสทางวรรณคดี ที่สมควรจะอนุรักษ์และเผยแพร่ให้แพร่หลายในวงวรรณกรรมสืบไป