การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะและรูปแบบทางสถาปัตยกรรม ของพระอุโบสถและพระวิหารที่ได้รับอิทธิพลตะวันตกในสมัยอยุธยาตอนปลาย (พ.ศ.2199 - 2310) ตลอดจนที่มาและความสำคัญของปัจจัยต่างๆที่มีผลกระทบต่อการเกิดรูปแบบของ อาคาร ทำให้เกิดพัฒนาการต่อเนื่องมาจนถึงปลายอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ ประกอบด้วย 1. แบบทางสถาปัตย กรรม ได้แก่ แผนผัง รูปด้าน และโครงสร้างของอาคารที่ได้จากการศึกษาและการสำรวจ ทำรังวัดในเขตพื้นที่ภาคกลาง จำนวน 13 จังหวัด รวมทั้งสิ้น 81 อาคาร 2. ประวัติศาสตร์ทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมในสมัยอยุธยาตอนปลาย ที่มี อิทธิพลต่อรูปแบบทางสถาปัตยกรรมของพระอุโบสถและพระวิหาร การวิเคราะห์ข้อมูลทำโดยการกำหนดช่วงอายุเวลาของพระอุโบสถและพระวิหาร ออกเป็น 3 ช่วง คือ 1. ช่วงสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช พ.ศ.2199 - 2231 2. ช่วงสมัยสมเด็จพระเพทราชา - สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 พ.ศ.2231 - 2251 3. ช่วงสมัยพระเจ้าท้ายสระ - พระเจ้าเอกทัศน์ พ.ศ. 2251 - 2310 จากนั้นจึงทำ การจัดกลุ่มรูปแบบของอาคาร และแบ่งสายพัฒนาการของอาคารในแต่ละแบบ แล้วนำมา วิเคราะห์ในเชิงสถาปัตยกรรม ผลจากการวิจัยพบว่า รูปแบบของพระอุโบสถและพระวิหารที่ได้รับอิทธิพล ตะวันตกในช่วงสมัยอยุธยาตอนปลายนั้นมี 3 แบบ คือ 1. อาคารที่พัฒนามาจากอาคารแบบไทยประเพณี(แบบทรงคฤห์) 2. อาคารทรงตึกแบบลพบุรี 3. อาคารทรงตึก รูปแบบของอาคารไทยประเพณีและอาคารทรงตึกนั้น ได้มีการพัฒนามาจนถึงปลาย อยุธยา และสืบเนื่องไปจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ส่วนอาคารทรงตึกแบบลพบุรีนั้น พบเฉพาะในช่วงรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และในจังหวัดลพบุรีเท่านั้น ซึ่งเป็นรูปแบบเฉพาะของช่างท้องถิ่น