การวิจัยเรื่องนี้มีจุดประสงค์เพื่อแสวงหาคำอธิบายถึงสาเหตุที่ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการ เรียนคณิตศาสตร์ 4 ของนักศึกษาผู้ใหญ่แบบเบ็ดเสร็จระดับ 4 โรงเรียนผู้ใหญ่สุทัศน์ที่เรียนอยู่ ห้องเดียวกัน แตกต่างกันเป็นกลุ่มสูง กลุ่มปานกลาง และกลุ่มต่ำ โดยคัดเลือกกลุ่มละ 3 คน และใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูล โดยใช้การสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์อย่าง ไม่เป็นทางการ การเรียงความ การบันทึกประจำวัน และการใช้แบบทดสอบวัดความถนัดทาง การเรียนของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ การวิเคราะห์ข้อมูล แบ่งข้อมูลออกเป็น 2 ส่วน คือ ด้านสติปัญญา และด้านสังคม จิตวิทยา และเศรษฐกิจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการตีความ (Interpret) ผลการวิจัยพบว่า ความถนัดทางการเรียนเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนคณิตศาสตร์ของนักศึกษา ผู้ใหญ่แตกต่างกันเป็นกลุ่มสูง กลุ่มปานกลาง และกลุ่มต่ำ สำหรับผลการวิเคราะห์ข้อมูลด้าน สังคม จิตวิทยาและเศรษฐกิจ พบว่า สาเหตุที่ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนคณิตศาสตร์แตกต่าง กัน คือ แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ (Achievement Motivation) กล่าวคือ จากข้อมูลนักศึกษา ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงปัจจุบัน นักศึกษาผู้ใหญ่กลุ่มสูงมี แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ สูง โดยแสดง พฤติกรรมในด้านความมานะในการเรียนแก้ไขปัญหาและอุปสรรคต่างๆ เพื่อความสำเร็จทางการ เรียนมากกว่านักศึกษาผู้ใหญ่กลุ่มปานกลาง และกลุ่มต่ำ การที่มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์สูงนี้ ส่งผล ให้มีความสนใจในการเรียน การทำแบบฝึกหัดด้วยตนเองอย่างสม่ำเสมอ มีการทบทวนบทเรียน สนใจที่จะแสวงหาความรู้เพิ่มเติม พฤติการณ์เช่นนี้ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนคณิตศาสตร์ สูงกว่านักศึกษากลุ่มปานกลาง และกลุ่มต่ำที่มี แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ ต่ำกว่า อีกทั้งได้ค้นพบ ที่ลึกซึ้งขึ้นอีกว่าความรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรมในสังคมของนักศึกษา ที่ได้รับการถูก รังเกียจเดียดฉันท์จากบุคคลในสังคม ความรักความเอาใจใส่ของครู การเลือกอาชีพของนักศึกษา ที่ต้องการมีอาชีพอันมั่นคง ซึ่งเกิดจากการสำเร็จทางการศึกษา เพราะนักศึกษาได้พบเหตุการณ์ เหล่านี้ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงปัจจุบัน อาจจะเป็นสาเหตุให้เกิด แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ สูง แล้ว มีผลให้นักศึกษาผู้มี แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ สูง มีความตั้งใจเรียน ทำแบบฝึกหัดด้วยตนเอง อย่างสม่ำเสมอเป็นต้น ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้ส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนดี หรือเหตุการณ์ ที่มีนักศึกษากลุ่มสูงพบคล้ายคลึงกันเช่นนี้ อาจจะเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทาง การเรียนดี โดยมิได้เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิด แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ ก็ได้