การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาระดับความพร้อมของกระบวนการ บริหารโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี ด้านการบริหารงานวิชาการ การบริหารงานบุคคล การบริหารกิจการนักเรียน การบริหารงานธุรการ การบริหารอาคารสถานที่ และการสร้างความสัมพันธ์ระหว่าง โรงเรียนกับชุมชน ทั้งเป็นรายด้านและโดยภาพรวมเพื่อเปรียบเทียบความคิดเห็น เกี่ยวกับระดับความพร้อมของกระบวนการบริหารระหว่างผู้บริหารและครูผู้สอน โรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปีและ เพื่อเสนอแนะกระบวนการบริหารของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ในการ จัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย ผู้บริหารจำนวน 199 รูป และ ครูผู้สอนจำนวน 393 รูป/คน จากจำนวนโรงเรียน 392 โรง ทั่วประเทศ รวมผู้บริหาร และครูผู้สอนที่เป็นกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 592 รูป/คน และผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร นักวิชาการทางการจัดการศึกษา จำนวน 10 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ ในการศึกษาวิจัยเป็นแบบสอบถามแบบเลือกตอบ มาตราส่วนประมาณค่าและแบบสัมภาษณ์ แบบมีโครงสร้าง (structured form) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานและสถิติ t-test ผลการศึกษาวิจัย พบว่า 1. ระดับความพร้อมของกระบวนการบริหารของผู้บริหารและครูผู้สอนโรงเรียน พระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี ในภาพรวม อยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 3.58 เมื่อพิจารณากระบวนการบริหารเป็น รายด้าน พบว่า การบริหารกิจการนักเรียน อยู่ระดับมาก และเป็นลำดับแรก รองลงมา ได้แก่ การบริหารงานวิชาการ การบริหารงานธุรการ การบริหารงานบุคคล การบริหาร อาคารสถานที่ และการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน อยู่ในระดับ ปานกลาง 2. เพื่อเปรียบเทียบความคิดเห็นเกี่ยวกับระดับความพร้อมของกระบวนการ บริหารระหว่างผู้บริหารและครูผู้สอนโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปีพบว่า ความคิดเห็นเกี่ยวกับระดับความพร้อม ของกระบวนการบริหารทั้ง 6 ด้าน ระหว่างผู้บริหารและครูผู้สอน มีความแตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ < 0.05 โดยมีค่าเฉลี่ยความคิดเห็นของครู ผู้สอนในกระบวนการบริหารทั้ง 6 ด้าน มากกว่าค่าเฉลี่ยความคิดเห็นของผู้บริหาร 3. เสนอแนะกระบวนการบริหารของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ใน การจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี ประกอบด้วย3.1) การบริหารงานวิชาการ ควรเน้นให้มีการวางแผนวิชาการให้สอดคล้อง กับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี และเหมาะสมกับผู้เรียนซึ่งอยู่ในสมณเพศ ควรสร้างความเข้าใจให้กับผู้บริหารและครูผู้สอนในหลักสูตรของการจัดการศึกษา ขั้นพื้นฐาน และเน้นการพัฒนาการเรียนการสอนของโรงเรียน3.2) การบริหารงานบุคคล ควรให้ความสำคัญในเรื่อง การอำนวยความสะดวก ในการปฏิบัติงานอุปกรณ์เครื่องมือ และปัจจัยเสริมต่าง ๆ ที่มีส่วนจูงใจให้ผู้ ปฏิบัติมีขวัญและกำลังใจ ควรกำหนดมาตรฐานในด้านการพัฒนาผู้บริหารและครูผู้สอน ของโรงเรียนให้มีมาตรฐาน3.3) การบริหารกิจการนักเรียน ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี ควรเน้นคุณภาพการศึกษาของผู้เรียนเป็นสำคัญ ควรจัดกิจกรรมให้สอดคล้องกับ ความต้องการของผู้เรียน การมีส่วนร่วมคิดร่วมทำทั้งผู้บริหารและครูผู้สอน ควรมีการมุ่งเน้นให้มีความรู้ ทักษะในวิชาพระปริยัติธรรมวิชาสามัญ สามารถ ปฏิบัติกิจของสงฆ์ตามพระธรรมวินัยและระเบียบของสงฆ์ เป็นศาสนทายาทที่ดีสามารถ นำความรู้ที่ได้มาพัฒนาตนเองและสังคม สมควรแก่สมณวิสัย3.4) การบริหารงานธุรการควรมีการปรับปรุงงานสารบรรณ งานการเงิน งานพัสดุ ครุภัณฑ์ งานทะเบียนนักเรียน งานรักษาความปลอดภัยและงานประชา สัมพันธ์ ให้ทันสมัย รวดเร็ว จัดระบบงานอย่างดีควรดำเนินการโดยให้ผู้ เกี่ยวข้องและชุมชนมีส่วนร่วมด้วยและสอดคล้องกับความต้องการของผู้เกี่ยวข้อง ทุกฝ่าย3.5) การบริหารอาคารสถานที่ ควรมีความปลอดภัย แข็งแรง สะดวกต่อการ ใช้งาน มีอุปกรณ์อำนวยความสะดวกต่าง ๆ เหมาะที่จะเป็นแหล่งการเรียนรู้ ควรมี ความพร้อมเกี่ยวกับปัจจัยประกอบของสถานที่ รวมถึงระบบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง3.6) การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน ในการจัดการศึกษา ขั้นพื้นฐาน 12 ปี โรงเรียนควรให้ความสำคัญกับชุมชน เพราะความสัมพันธ์อันดี ระหว่างโรงเรียน จะส่งผลไปถึงการระดมทรัพยากรในการสนับสนุนโรงเรียน โดยให ้ชุมชนมีส่วนร่วมจัดการศึกษาด้วยสำหรับข้อเสนอแนะผลจากการศึกษากระบวนการบริหารของโรงเรียน พระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี ควรมีการ ให้ความรู้ในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานสำหรับพระภิกษุสงฆ์ กับผู้บริหารและครู ผู้สอน เพื่อให้การบริหารโรงเรียนมีคุณภาพ มีทิศทางในการดำเนินการจัดการศึกษา ที่ชัดเจน