ในการปกครองระบอบประชาธิปไตยในระบบรัฐสภานั้น กล่าวได้ว่าองค์กรที่มีส่วน ในการใช้อำนาจอธิปไตย ซึ่งเป็นอำนาจสูงสุดในการปกครองประเทศก็คือ องค์กรนิติบัญญัติ องค์การบริหาร และองค์กรตุลาการ สำหรับองค์กรนิติบัญญัติหรือรัฐสภาในฐานะที่เป็น สถาบันตัวแทนของประชาชนในประเทศนั้น รูปแบบและโครงสร้างของรัฐสภาโดยทั่วไป มักจะแบ่งออกเป็น 2 ระบบ คือ ระบบสภาเดียว (unicameral system) และระบบ สองสภา (bicameral system) การที่รัฐสภาของประเทศใดประเทศหนึ่งจะใช้รูปแบบ และโครงสร้างของรัฐสภาในระบบใดนั้น ย่อมขึ้นอยู่กับเหตุผลและความจำเป็นทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคมของแต่ละประเทศนั้นๆ ในส่วนของประเทศไทยนับแต่ได้มีการเปลี่ยนแปลง การปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ ทรงเป็นประมุข เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475 เป็นต้นมา รูปแบบและโครงสร้างของ รัฐสภาไทยมีทั้งระบบสภาเดียวและระบบสองสภา เป็นต้นมา รูปแบบและโครงสร้างของ รัฐสภาไทยมีทั้งระบบสภาเดียวและระบบสองสภา ทั้งนี้โดยขึ้นอยู่กับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ ในแต่ละฉบับที่ใช้บังคับตามสถานการณ์และสภาวะการณ์ความเหมาะสมของบ้านเมืองใน ขณะนั้นๆ เป็นเกณฑ์ ในการดำเนินงานตามภารกิจโดยเฉพาะอย่างยิ่งบทบาทอำนาจหน้าที่ขององค์กร นิติบัญญัติหรือรัฐสภานั้น โดยส่วนใหญ่มีความจำเป็นต้องอาศัยระบบ คณะกรรมาธิการ (Committee) ในการทำหน้าที่ของสภา หรือหากจะกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือคณะกรรมาธิการ เป็นส่วนหนึ่งขององค์กรนิติบัญญัติที่จะต้องกระทำกิจการตามหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายจากสภา โดยทั่วไปแล้วระบบคณะกรรมาธิการไม่ว่าจะเป็นระบบคณะกรรมาธิการในสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภาหรือรัฐสภา ได้ถูกำหนดขึ้นเพื่อมุ่งจะช่วยเสริมสร้างภารกิจขององค์กรนิติบัญญัติ ให้มีความเข้มแข็งและนำไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมายให้มากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการแบ่ง งานขององค์กรนิติบัญญัติซึ่งนับวันจะมีขอบเขตกว้างขวางและมีความสลับซับซ้อนมากขึ้น ทุกขณะ ดังนั้นคณะกรรมาธิการจึงถือได้ว่าเป็นองค์กรที่มีความสำคัญอย่างมากต่อการ ดำเนินงานขององค์กรนิติบัญญัติ ในการศึกษาครั้งนี้ มุ่งวิเคราะห์ถึงบทบาทอำนาจหน้าที่ ของคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภาในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ ร่างพระราชบัญญัติ ประกอบรัฐธรรมนูญและการกระทำกิจการ พิจารณาสอบสวนหรือศึกษาเรื่องใดๆ อันอยู่ใน อำนาจหน้าที่ของสภาว่า คณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภาได้ใช้บทบาทอำนาจหน้าที่ อย่างจริงจังด้วยความละเอียดรอบคอบ มีความถูกต้องและมีเหตุผลอันสมควรเพียงใด หรือ มีข้อที่ควรจะปรับปรุงเพียงใด ทั้งนี้ได้ย้อนไปพิจารณาถึงแนวคิดทั่วไป กำเนิดและ วิวัฒนาการของระบบคณะกรรมาธิการที่ผ่านมา และประการสำคัญได้ทำการศึกษาวิเคราะห์ บทบาทอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภา ตามที่ปรากฎในบทบัญญัติ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยและข้อบังคับการประชุมวุฒิสภาในแต่ละฉบับที่ผ่านมา จนถึงฉบับปัจจุบัน ตลอดจนปัญหาในด้านอื่นๆ อันเป็นปัจจัยที่เป็นอุปสรรคหรือข้อจำกัด ต่อบทบาทอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภา วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ได้นำผลงานของคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภาทั้งในอดีต และปัจจุบันที่ได้แสดงบทบาทในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ ร่างพระราชบัญญัติประกอบ รัฐธรรมนูญ และการกระทำกิจการ พิจารณาสอบสวนหรือศึกษาเรื่องใดๆ อันอยู่ในอำนาจ หน้าที่ของสภามาศึกษาวิเคราะห์ ซึ่งพบว่า บทบาทอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมาธิการ สามัญประจำวุฒิสภาเป็นสิ่งจำเป็นและมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินกิจการตาม ภารกิจของวุฒิสภา ซึ่งในการดำเนินงานตามบทบาทอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมาธิการ สามัญประจำวุฒิสภาโดยส่วนใหญ่เป็นไปตามวัตถุประสงค์และจุดมุ่งหมายของบทบัญญัติ รัฐธรรมนูญและข้อบังคับการประชุมวุฒิสภาด้วยดีและมีประสิทธิภาพเป็นที่น่าพอใจใน ระดับหนึ่งเท่านั้น ซึ่งยังมีปัจจัยที่เป็นข้อจำกัดในส่วนที่เกี่ยวข้องอีกหลายประการ ที่เป็นอุปสรรคข้อขัดข้องในการดำเนินงานตามบทบาทอำนาจหน้าที่อันสมควรมีการปรับปรุง แก้ไข อาทิ ปรับปรุงอำนาจในการริเริ่มเสนอร่างกฎหมาย ปรับปรุงกำหนดเวลาการ พิจารณาร่างพระราชบัญญัติและร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ปรับปรุงวิธีการ ดำเนินงานในสมัยประชุมสามัญนิติบัญญัติ ปรับปรุงการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการ สามัญประจำวุฒิสภาโดยระบุภารกิจให้ชัดเจนในข้อบังคับการประชุมวุฒิสภา ปรับปรุง อำนาจในการรับฟังความเห็นสาธารณะ ปรับปรุงวิธีดำเนินงานเกี่ยวกับรายงานของ คณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภา ปรับปรุงและขอความร่วมมือในการใช้อำนาจเรียก เอกสารและบุคคลของคณะกรรมาธิการ รวมทั้งวุฒิสภาสมควรส่งร่างพระราชบัญญัติหรือ ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญให้คณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภาพิจารณา ให้มากยิ่งขึ้น ปรับปรุงองค์ประกอบเกี่ยวด้วยบุคคลที่จะเป็นคณะกรรมาธิการในคณะกรรมาธิการ สามัญประจำวุฒิสภาและปรับปรุงคณะผู้ช่วยเหลืองานในคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภา ตลอดจนกำหนดให้มีหลักสูตรนักกฎหมายนิติบัญญัติในสถาบันพระปกเกล้าเพื่อพัฒนาให้กับ หน่วยธุรการขององค์กรนิติบัญญัติ ทั้งนี้เพื่อให้การดำเนินงานตามบทบาทอำนาจหน้าที่ ของคณะกรรมาธิการสามัญประจำวุฒิสภามีความชัดเจน ละเอียด รอบคอบ มีประสิทธิภาพ มีประสิทธิผล และมีความสมบูรณ์ให้มากยิ่งขึ้นกว่าที่เป็นอยู่