การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมการสร้างเครื่องมือ สอบมาตรฐานฝีมือนักเรียน หลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพ 2538 ระบบทวิภาคี และ ประเมินผลหลักสูตรดังกล่าว ดำเนินการตามวิธีวิจัยและพัฒนา 4 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 เป็นการศึกษาข้อมูลพื้นฐาน โดยศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการ อาชีวศึกษาระบบทวิภาคี และการประเมินผลการเรียน หลักสูตร ปวช.2538 ตลอดจน ดำเนินการตรวจสอบข้อมูลแบบสามส่วนจากการสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้องเพิ่มเติม ได้แก่ ผู้อำนวยการโครงการอาชีวศึกษาระบบทวิภาคี ศึกษานิเทศก์ผู้เกี่ยวข้อง และครู อาจารย์ ผู้สอน เพื่อกำหนดขอบข่ายเนื้อหาสาระซึ่งพบว่า ควรประกอบด้วย 3 ส่วน คือ การสอบ มาตรฐานฝีมือ การสร้างเครื่องมือสอบมาตรฐานฝีมือนักเรียน (ภาคปฏิบัติ) และการสร้าง เครื่องมือสอบมาตรฐานฝีมือนักเรียน (ภาคทฤษฎี) พร้อมกับศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และงาน วิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อวางแผนสร้างหลักสูตร ขั้นตอนที่ 2 การสร้างหลักสูตร โดยกำหนดโครงร่างหลักสูตร และขอให้ผู้เชี่ยวชาญ ด้านการพัฒนาหลักสูตรและการประเมินผล ตรวจสอบโครงร่างหลักสูตร นำผลการพิจารณา และข้อเสนอแนะมาปรับปรุงโครงร่างหลักสูตร หลักสูตรที่ปรับปรุงแล้วประกอบด้วย หลักการ จุดมุ่งหมาย เนื้อหาสาระ วิธีการฝึกอบรมและกิจกรรม สื่อประกอบ การประเมินผล และระยะ เวลาในการฝึกอบรม ขั้นตอนที่ 3 การทดลองใช้หลักสูตร โดยการให้ความรู้ครู อาจารย์ผู้เป็นคณะ กรรมการสร้างเครื่องมือสอบมาตรฐานฝีมือนักเรียน หลักสูตร ปวช.2538 ประเภทวิชา พาณิชยกรรม สถานศึกษาสังกัดกรมอาชีวศึกษา และสถานประกอบการที่ให้ความร่วมมือทั้งหมด จำนวน 18 คน และนำประสบการณ์ในการทำงานหรือการสอนมาประกอบการปฏิบัติงาน สร้าง เครื่องมือประเมินมาตรฐานฝีมือนักเรียนตามความรับผิดชอบของแต่ละกลุ่ม คือ กลุ่มวิชา ธุรกิจค้าปลีก (สาขาวิชาพณิชยการ) และกลุ่มวิชาธุรกิจโรงแรม (สาขาวิชาอุตสาหกรรม ท่องเที่ยว) ขั้นตอนที่ 4 การประเมินผลหลักสูตร ประเมินตามรูปแบบซิป 4 ด้าน ได้แก่ ประเมิน สภาวะแวดล้อม พิจารณาหลักการ เหตุผล และความจำเป็นในการพัฒนาหลักสูตร ประเมินปัจจัย เบื้องต้น พิจารณาโครงร่างหลักสูตรจากความเหมาะสมและความสอดคล้องขององค์ประกอบต่าง ๆ ของหลักสูตร และพิจารณาความรู้ครู อาจารย์ผู้เป็นคณะกรรมการก่อนเริ่มโครงการ ประเมินกระบวนการ จากการสังเกตการปฏิบัติงานและความคิดเห็นของครู อาจารย์ ผู้เป็น คณะกรรมการเกี่ยวกับการดำเนินงานตามหลักสูตร และประเมินผลผลิต พิจารณาจากการทดสอบ ความรู้ครู อาจารย์ผู้เป็นคณะกรรมการเมื่อโครงการสิ้นสุด และพิจารณาเครื่องมือที่ครู อาจารย์สร้างเสร็จตามโครงการ พบว่าหลักสูตรการสร้างเครื่องมือสอบมาตรฐานฝีมือนักเรียน หลักสูตร ปวช.2538 ระบบทวิภาคี มีความสำคัญ และจำเป็นต้องพัฒนา สำหรับการจัดการศึกษา ของกรมอาชีวศึกษา ผลการทดสอบความรู้ครู อาจารย์ผู้เป็นคณะกรรมการ เมื่อสิ้นสุด โครงการครู อาจารย์มีความรู้เพิ่มขึ้นต่างจากก่อนเริ่มโครงการอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .05 สำหรับกระบวนการฝึกอบรมจากการสังเกตและการสอบถามความคิดเห็นครู อาจารย์สอดคล้องกัน โดยค่าเฉลี่ยความคิดเห็นของครู อาจารย์ต่อการดำเนินงานตามโครงการแต่ละด้าน ส่วนมาก อยู่ในระดับมาก มีความคิดเห็นในระดับมากที่สุดในด้านสัมพันธภาพที่ดีของสมาชิกกลุ่ม การมีโอกาสแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ซึ่งกันและกันของสมาชิกกลุ่ม และความช่วยเหลือ ของวิทยากรในการปฏิบัติงานกลุ่ม และมีความคิดเห็นเฉลี่ยในระดับน้อยที่สุด ด้านความ ขัดแย้งภายในกลุ่มที่หาข้อสรุปไม่ได้ สำหรับผลการสร้างเครื่องมือสอบมาตรฐานฝีมือ นักเรียนทั้งสองกลุ่มวิชา ผู้เชี่ยวชาญเห็นว่าโดยภาพรวมมีความเหมาะสม แต่เสนอแนะให้ กำหนดประเด็นการประเมินให้ละเอียดขึ้น ค่าเฉลี่ยความคิดเห็นทุกประเด็นส่วนมากอยู่ใน ระดับมาก เฉพาะด้านเกณฑ์การให้คะแนน มีความคิดเห็นอยู่ในระดับปานกลาง สำหรับแบบ ประเมินความรู้เกี่ยวกับการปฏิบัติงานกลุ่มวิชาธุรกิจโรงแรม ค่าเฉลี่ยความคิดเห็นอยู่ใน ระดับปานกลาง ในด้านคำถามและคำเฉลยและ/หรือประเด็นการประเมิน ซึ่งสามารถใช้เป็น แนวทางในการพัฒนาเครื่องมือต่อไป