ความมุ่งหมายของการวิจัยนี้เพื่อสร้างแบบทดสอบวินิจฉัย ในการเรียนคณิตศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ในจังหวัดพังงา ประกอบด้วยเรื่อง สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว สมการเชิงเส้นสองตัวแปร ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร และโจทย์สมการเชิงเส้นสองตัวแปร กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ปีการศึกษา 2535 จำนวน 316 คน และเป็นนักเรียนที่มีระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำ ในรายวิชาคณิตศาสตร์ โดยวิธีการสุ่มแบบแบ่งชั้น การสร้างแบบทดสอบ วินิจฉัยมีวิธีดำเนินการดังนี้คือ สร้างแบบทดสอบเพื่อสำรวจชนิดให้เติมคำ และแสดงวิธีทำโดยเขียนข้อสอบให้สอดคล้องกับเนื้อหาและจุดประสงค์ เชิงพฤติกรรม แล้วนำไปทดสอบเพื่อสำรวจข้อบกพร่องและรวบรวม คำตอบผิด แล้วดัดแปลงเป็นแบบทดสอบวินิจฉัยซึ่งเป็นแบบทดสอบปรนัย ชนิดเลือกตอบ 5 ตัวเลือก โดยนำคำตอบของนักเรียนที่มีระดับ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำส่วนมากตอบผิดในแบบทดสอบเพื่อสำรวจ มาเป็นตัวลวง นำไปทดสอบอีก 3 ครั้งคือ ครั้งที่ 1 เพื่อคัดเลือก และปรับปรุงข้อสอบ ครั้งที่ 2 เพื่อหาคุณภาพของแบบทดสอบ และครั้งที่ 3 เพื่อพิจารณาสาเหตุของข้อบกพร่อง ผลการวิจัย มีดังนี้ แบบทดสอบวินิจฉัยมีค่าความยากง่ายของข้อสอบ ตั้งแต่ .67 ถึง .93 ค่าอำนาจจำแนกของข้อสอบมีค่าตั้งแต่ .06 ถึง .93 ค่าความเชื่อมั่น ของแบบทดสอบซึ่งคำนวณจากสูตร KR-20 แล้วปรับแก้ค่าให้ถูกต้อง โดยใช้สูตรของ ลิฟวิงสตัน มีค่าตั้งแต่ .70 ถึง .82 และค่าความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา เนื้อหาที่นักเรียนบกพร่องมาก ได้แก่ กราฟของสมการที่ขนานกัน ร้อยละ 47.05 การหาคำตอบ ของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรโดยวิธีกราฟ ร้อยละ 29.11 การแก้สมการเชิงเส้นแปรเดียว ร้อยละ 27.69 และการแก้โจทย์ ปัญหาสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ร้อยละ 27.37 สาเหตุของ ข้อบกพร่องที่พบมาก ได้แก่ ขาดความรอบคอบ ร้อยละ 53.45 เขียนจุดตัดบนแกน x ผิด ร้อยละ 46.48 เข้าใจโจทย์ผิด ร้อยละ 41.57 และเข้าใจว่า 0 เป็นจำนวนเต็มบวก ร้อยละ 34.48