การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์คือ เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปของชุมชน ซึ่งเป็นที่ตั้ง ของโรงเรียนประถมศึกษาที่เลือกเป็นกรณีศึกษาได้แก่โรงเรียนที่ชุมชนมีส่วนร่วม และโรงเรียน ที่ชุมชนไม่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปของโรงเรียนที่ชุมชนมีส่วน ร่วมและไม่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา และเพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของ ชุมชนในการจัดการศึกษา โดยการศึกษาวิจัยทั้งสองกรณีในชุมชนที่มีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม ในการจัดการศึกษา ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยเทคนิคการศึกษาพหุกรณี และใช้ทฤษฎี ระบบเป็นแนวคิดในการวิเคราะห์ตัวแปรหรือปัจจัย ผลการวิจัยพบว่า 1. ด้านสภาพทั่วไปของชุมชนซึ่งเป็นที่ตั้งของโรงเรียน1.1 สภาพทั่วไปของชุมชนซึ่งเป็นที่ตั้งของโรงเรียนที่ชุมชนมีส่วนร่วมในการ จัดการศึกษา ชุมชนบ้านหนองโนนแดง เป็นชุมชนขนาดใหญ่ ประกอบด้วย 3 หมู่บ้าน เริ่มก่อตั้ง เมื่อประมาณ 40 ปีที่ผ่านมา เป็นลักษณะของชุมชนชนบท ประชาชนส่วนใหญ่อพยพมาจากภาคตะวันออก เฉียงเหนือ มีการดำรงชีวิตแบบพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เป็นหลัก แต่มีการรวมกลุ่มกันเพื่อประกอบอาชีพเสริมระหว่างรอการเก็บเกี่ยวผลผลิต1.2 สภาพทั่วไปของชุมชนซึ่งเป็นที่ตั้งของโรงเรียนที่ชุมชนไม่มีส่วนร่วมในการ จัดการศึกษา ชุมชนบ้านคลองพัฒนา เป็นชุมชนขนาดเล็ก แต่มีการอยู่อาศัยของประชากรหนาแน่น ก่อตั้งมานานกว่า 700 ปี เป็นลักษณะของชุมชนเมือง ประชาชนเป็นคนในพื้นที่ แต่บรรพบุรุษ เป็นชาวเวียงจันทร์ มีการดำรงชีวิตอยู่แบบลักษณะลำพังตัวเอง มีการประกอบอาชีพที่หลากหลาย เช่น ค้าขาย รับราชการ เก็บเศษสิ่งของ 2. ด้านสภาพทั่วไปของโรงเรียนที่อยู่ในสองชุมชน2.1 สภาพทั่วไปของโรงเรียนในชุมชนที่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โรงเรียนบ้านหนองโนนแดงก่อสร้างขึ้นโดยการนำและความร่วมมือของคนในชุมชน ในการบริจาควัสดุอุปกรณ์และแรงงาน มีพื้นที่ทั้งหมด 17 ไร่ 3 งาน 49 ตารางวา ตั้งอยู่ใน ศูนย์กลางของชุมชน ปัจจุบันเปิดทำการสอน ตั้งแต่ระดับอนุบาล จนถึงระดับชั้นมัธยมศึกษา ตอนต้น มีครูประจำการ 14 คน ครูอัตราจ้าง 3 คน นักการ 1 คน และนักเรียน 444 คน มีระบบ สาธารณูปโภคคือ ไฟฟ้า และน้ำประปา2.2 สภาพทั่วไปของโรงเรียนในชุมชนที่ไม่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โรงเรียนวัดพระบรมธาตุก่อตั้งขึ้นโดยการจัดตั้งของหน่วยงานราชการ ในระยะแรก มีการเก็บเงินค่าเล่าเรียนเรียกว่า เงินศึกษาพลี มีพื้นที่ทั้งหมด 5 ไร่ 1 งาน 32 ตารางวา พื้นที่ของโรงเรียนส่วนหนึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ธรณีสงฆ์ ปัจจุบันเปิดทำการสอนตั้งแต่ระดับ อนุบาล จนถึงระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มีครูประจำการ 15 คน ครูอัตราจ้าง 1 คน นักการ 1 คน และนักเรียน 189 คน มีระบบสาธารณูปโภคคือ ไฟฟ้า ประปา โทรศัพท์ 3. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการศึกษา โรงเรียนประถมศึกษา3.1 ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการศึกษา โรงเรียนประถมศึกษา ปัจจัยที่ทำให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา ได้แก่ สภาพชุมชนเป็นแบบชนบท มีการอยู่แบบพึ่งพาอาศัยกันและกัน ชุมชนมีอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก มีอาชีพอื่นเสริม และ มีการรวมกลุ่มอาชีพกัน ชุมชนกับครูมีความสนิทสนมกันดี ผู้บริหารใส่ใจต่อนโยบายในด้านความ สัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน ครูพักอาศัยอยู่ในชุมชน สถานภาพของครูส่วนใหญ่โสด มีอายุ น้อย มีการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ที่จะทำให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม3.2 ปัจจัยที่ส่งผลต่อการไม่มีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการศึกษา โรงเรียนประถมศึกษา ปัจจัยที่ทำให้ชุมชนไม่เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา ได้แก่ สภาพชุมชน เป็นชุมชนเมือง มีแหล่งชุมชนแออัด ไม่มีการพึ่งพาอาศัยกัน ชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพส่วนตัว ไม่มีการรวมกลุ่มอาชีพกัน บางคนมีอาชีพไม่แน่นอน ครูกับชุมชนไม่มีเวลาพบปะสนทนากัน ผู้บริหาร มีงานบริหารภายนอกโรงเรียน ไม่มีครูพักอาศัยในละแวกใกล้โรงเรียน ครูส่วนใหญ่มีสถานภาพ สมรสแล้ว มีอายุมาก ไม่มีการจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมกับโรงเรียน