การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวาง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาวะ สุขภาพจิตและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับสภาวะสุขภาพจิตของปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย ที่เป็นผู้ดูแล หลักของเด็กอายุ 0-5 ปี ปัจจัยที่ศึกษา ได้แก่ ปัจจัยพื้นฐานของ ปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย (เพศ อายุ อาชีพ ระดับการศึกษา สถานภาพสมรส รายได้ครอบครัว และสภาวะสุขภาพกาย) ปัจจัยทาง ด้านเด็ก (อายุ สภาวะสุขภาพเด็ก และจำนวนเด็กอายุ 0-5 ปีที่อยู่ในความดูแลของปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา (+,ค)ยาย) ความรู้สึกเป็นภาระในการดูแล กลุ่มตัวอย่างเป็นปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย ที่เป็นผู้ดูแลหลัก ของเด็กอายุ 0-5 ปี ในเขตอำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 300 คน เก็บข้อมูล โดยใช้ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยใช้สถิติ ไคสแควร์และการถดถอยพหุแบบลอจิสติค ผลการวิจัยพบว่า ปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย ในกลุ่มที่ศึกษา ร้อยละ 63.7 มีสภาวะสุขภาพจิตดี และร้อยละ 36.3 มีสภาวะสุขภาพจิตไม่ดี มีความรู้สึกเป็นภาระในการดูแลอยู่ในระดับ ปานกลาง ร้อยละ 65.7 ระดับน้อย ร้อยละ 18.7 และระดับมาก ร้อยละ 15.6 ปัจจัยที่มี ความสัมพันธ์กับสภาวะสุขภาพจิตของ ปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 จากการวิเคราะห์ด้วยสถิติไคสแควร์ ได้แก่ อาชีพ ระดับการศึกษา สถานภาพสมรส รายได้ครอบครัว สภาวะสุขภาพเด็ก และความรู้สึกเป็นภาระในการดูแล เมื่อควบคุมอิทธิพล ของตัวแปรอื่น โดยการวิเคราะห์ด้วยสถิติการถดถอยพหุแบบลอจิสติค พบว่า ปัจจัยที่มีความ สัมพันธ์กับสภาวะสุขภาพจิตของปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยาย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ความรู้สึก เป็นภาระในการดูแล และระดับการศึกษา (P-value < 0.0001 และ = 0.0286 ตามลำดับ) จากผลการวิจัยนี้ ผู้วิจัยได้เสนอแนวทางในการป้องกันและลดปัญหาสุขภาพจิตของ ปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค)ยายไว้ดังนี้ ส่งเสริมให้ประกอบอาชีพเสริมเพื่อเป็นการเพิ่มรายได้ จัดตั้งศูนย์ รับเลี้ยงเด็กในชุมชนให้มากขึ้น ให้ความรู้และคำปรึกษาในการเลี้ยงดูเด็กแก่ ปู่(+,ค)ย่า(+,ค)ตา(+,ค) ยาย และคนในครอบครัวที่มีส่วนในการเลี้ยงดูเด็ก รวมทั้งจัดกิจกรรมสันทนาการในชุมชน และจัดบริการสุขภาพสำหรับผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตให้ครอบคลุมมากขึ้น