การศึกษาวิจัยกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลโปรแกรมสุขศึกษาต่อ พฤติกรรมของมารดาในการป้องกันโรคอุจจาระร่วงในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร โดยการคัดเลือกกลุ่มอาสาสมัครแกนนำสุขภาพ และอบรมให้มีความรู้เกี่ยวกับ กระบวนการสุขศึกษาแล้วแกนนำสุขภาพมาจัดโปรแกรมสุขศึกษาแก่มารดาเด็ก กลุ่มตัวอย่างเป็น มารดาที่เลี้ยงลูกด้วยนมแม่จำนวน 141 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 71 คน กลุ่มเปรียบเทียบ 70 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมสุขศึกษาที่ดำเนินการโดยอาสาสมัครแกนนำสุขภาพที่ผ่านการ ฝึกอบรม 3 วัน แล้วนำความรู้ไปจัดกิจกรรมสุขศึกษา ให้ความรู้ทางหอกระจายข่าว การบรรยาย การสนทนากลุ่ม การฝึกปฏิบัติการป้องกันโรคและการติดตามเยี่ยมบ้าน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บ รวบรวมข้อมูลได้แก่แบบสัมภาษณ์ข้อมูลทั่วไป ความรู้ การรับรู้และพฤติกรรมการปฏิบัติตนเพื่อ ป้องกันโรคอุจจาระร่วง เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ 2 ครั้งก่อนและหลังการทดลอง หลังจากนั้น วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Students t-test, Pair Sample t-test สำหรับเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างกลุ่มตัวอย่าง และภายในกลุ่ม ตัวอย่าง ผลการวิจัยสรุปได้ว่าว่าโปรแกรมสุขศึกษาทำให้กลุ่มมารดามีความรู้ การรับรู้โอกาส เสี่ยง การรับรู้ความรุนแรง และการรับรู้ผลดีของการปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ ถูกต้องเพิ่มมากขึ้น มีพฤติกรรมการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันโรคอุจจาระร่วงที่ถูกต้องเพิ่ม มากขึ้น มากกว่าก่อนการทดลองและมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากการวิจัยนี้มีข้อเสนอแนะให้นำวิธีการจัดโปรแกรมสุขศึกษาโดยอาสาสมัครแกนนำสุขภาพ ไปใช้ในการแก้ปัญหาโรคอุจจาระร่วงและปัญหาสาธารณะสุขอื่นๆ ในชุมชน เพื่อเป็นการส่งเสริม บทบาทการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลสุขภาพของตนเองต่อไป