การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง โดยการประยุกต์ทฤษฎีแรงจูงใจการ ป้องกันโรคร่วมกับการใช้บุคคลอ้างอิง (ญาติ) ทั้งนี้เพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การปฏิบัติด้านการควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย ของผู้ป่วยโรคเบาหวาน กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยคือผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดไม่อึ่งอินสุลิน จำนวน 88 คน โดยแบ่งเป็นกลุ่มทดลองจากโรงพยาบาลหันคา จังหวัดชัยนาท จำนวน 44 คน และกลุ่ม เปรียบเทียบจากโรงพยาบาลสรรคบุรี จำนวน 44 คน รวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ และผลการตรวจค่าระดับน้ำตาลในเลือดก่อนอาหารเช้า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าสถิติ การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Students t-test และ Paired samples t-test ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงการรับรู้โอกาสเสี่ยงของโรค แทรกซ้อนจากเบาหวาน การรับรู้ความรุนแรงของโรคแทรกซ้อนจากเบาหวาน ความคาดหวัง ในความสามารถตนเองต่อการปฏิบัติด้านการควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย ความคาดหวัง ในประสิทธิผลการตอบสนองต่อการปฏิบัติด้านการควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย และ พฤติกรรมการปฏิบัติด้านการควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย ไปในทางที่ดีขึ้นมากกว่า ก่อนการทดลองและดีกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนค่าระดับน้ำตาล ในเลือดก่อนอาหารเช้า พบว่า กลุ่มทดลองมีค่าระดับน้ำตาลในเลือดก่อนอาหารเช้าลดลง มากกว่าก่อนการทดลองและลดลงมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการวิจัยในครั้งนี้ แสดงให้เห็นว่าการจัดโปรแกรมสุขศึกษา น่าจะมีผลทำให้ผู้ป่วย สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในระดับปกติหรือใกล้เคียงมากที่สุดได้ ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในโรงพยาบาลชุมชนอื่นได้