การเลี้ยงแบบแยกเลี้ยงเดี่ยว (isolation rearing) ในวัยเยาว์ภายหลังการหย่านมจะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม คุณสมบัติทางประสาทเคมี และมีผลกระทบต่อการตอบสนองต่อยาที่ ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทหลายชนิดในวัยผู้ใหญ่ วิทยานิพนธ์นี้มี วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการเลี้ยงหนูแบบแยกเลี้ยงเดี่ยวต่อ พฤติกรรมบังคับว่ายน้ำ (forced swimming behaviour) และพฤติกรรมเคลื่อนไหว (locomotor activity) และ เปรียบเทียบการตอบสนองต่อฤทธิ์ต้านอารมณ์ซึมเศร้าของยาพวก tricyclic antidepressant, desipramine ยาพวก atypical antidepressant, mianserin ยาพวก selective 5-HT(,1A) receptor agonist, 8-OH-DPAT และยาพวก (...)(,2)-adrenoceptor antagonist, idazoxan ในหนูที่เลี้ยงแบบแยกเดี่ยวและแบบเลี้ยง รวมเป็นกลุ่ม การวิจัยนี้ใช้ หนูเพศผู้พันธุ์ Wistar อายุ 21 วัน (หลังหย่านม) โดยแยกเลี้ยง 2 แบบ คือ แบบแยกเลี้ยงเดี่ยว 1 ตัว/กรง (isolation rearing) และแบบเลี้ยงรวมเป็นกลุ่ม 5 ตัว/กรง (social rearing) เป็นเวลา 4 สัปดาห์ หนูทั้งสอง กลุ่มจะถูกทดลองโดยใช้ พฤติกรรมบังคับว่ายน้ำ (the forced swimming test) ซึ่งเป็นโมเดลที่ใช้วัดอารมณ์ซึมเศร้าในหนู และใช้อ่างรูปวงกลม (a circular open field arena) วัดพฤติกรรมการเคลื่อนไหว (locomotor activity) หนูทั้ง สองพวกจะถูกทดลองโดยไม่ได้รับการฉีดยา หรือได้รับการฉีดยา หรือ vehicle 24, 5, และ 1 ชั่วโมง ก่อนการทดลองแต่ละครั้ง ผลการวิจัยพบว่า หนูที่เลี้ยงแบบแยกเดี่ยวจะมีพฤติกรรม ดิ้นรน (struggling time) มากกว่าหนูที่เลี้ยงแบบรวมเป็น กลุ่ม และมีระยะเวลาลอยตัวอยู่นิ่ง (immobility time) น้อย กว่าหนูที่เลี้ยงแบบรวมเป็นกลุ่มอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.01) นอกจากนี้หนูที่เลี้ยงแบบแยกเดี่ยวยังมีการเคลื่อนไหวมากกว่า (hyperlocomotion) และถ่ายอุจจาระน้อยกว่าหนูที่เลี้ยง รวมเป็นกลุ่มอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) จากผลการทดลอง ชี้ให้เห็นว่าการเลี้ยงแบบแยกเดี่ยวในวัยเยาว์มีผลเปลี่ยนแปลง พฤติกรรมของหนูเจริญวัย ผลดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับการ เปลี่ยนแปลงกลไกการสื่อประสาทในระบบประสาทส่วนกลาง การให้ยา 24, 5, และ 1 ชั่วโมงก่อนการทดลอง พบว่า ยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะเจาะจงยับยั้งการดูดซึมกลับของ noradrenaline (NA), desipramine (5, 10, and 20 mg/kg i.p.), ยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะเจาะจงต่อ 5-HT(,1A) receptor, 8-OH-DPAT (0.05, 0.1, and 0.5 mg/kg sc.), และ ยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะเจาะจงยับยั้ง (...)(,2)-adrenoceptor, idazoxan (0.5, 1, 2, and 5 mg/kg i.p.) ทำให้ระยะ เวลาลอยตัวอยู่นิ่งลดลง แต่เพิ่มพฤติกรรมดิ้นรน โดยออกฤทธิ์ เพิ่มขึ้นตามขนาดยา ผลดังกล่าวพบทั้งในหนูที่เลี้ยงแบบแยก เดี่ยวและแบบรวมเป็นกลุ่ม โดยแสดงผลมากกว่าในหนูที่เลี้ยง แบบแยกเดี่ยว อย่างไรก็ตามยาที่ออกฤทธิ์เฉพาะเจาะจงปิดกั้น 5-HT(,2C) receptor, mianserin (1, 3, and 15 mg/kg i.p.) ทำให้ระยะเวลาลอยตัวอยู่นิ่งลดลงเพียงเล็กน้อย ใน ขนาดยาปานกลาง mianserin (3 mg/kg) ลดระยะเวลา ลอยตัวอยู่นิ่งเฉพาะในหนูที่เลี้ยงแบบแยกเดี่ยว ในขณะที่ขนาด ยาสูง (15 mg/kg) ลดระยะเวลาลอยตัวอยู่นิ่งในหนูทั้งสอง กลุ่มอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) และออกฤทธิ์มากกว่าในหนูที่ เลี้ยงแบบแยกเดี่ยว การทดสอบพฤติกรรมการเคลื่อนไหว โดยการให้ยาใน ขนาดเดียวกับการทดสอบพฤติกรรมบังคับว่ายน้ำ พบว่า desipramine มีฤทธิ์ลดการเคลื่อนไหวอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.01) โดยออกฤทธิ์ เพิ่มขึ้นตามขนาดยา ขณะที่ 8-OH-DPAT และ idazoxan ไม่มีผล เปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวอย่างมีนัยสำคัญในหนูทั้งสองกลุ่ม สำหรับ mianserin ในที่ขนาดยาต่ำ (1 mg/kg) เพิ่มการ เคลื่อนไหวในหนูทั้งสองกลุ่ม โดยออกฤทธิ์มากกว่าในหนูที่ เลี้ยงแบบแยกเดี่ยว ในขนาดยาปานกลาง mianserin (3 mg/kg) เพิ่มการเคลื่อนไหวเฉพาะในหนูที่เลี้ยงแบบแยกเดี่ยว ในขณะที่ ขนาดยาสูง (15 mg/kg) ไม่มีผลเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหว อย่างมีนัยสำคัญในหนูทั้งสองกลุ่ม ผลดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ฤทธิ์ต้านอารมณ์ซึมเศร้า (ลด ระยะเวลาลอยตัวอยู่นิ่ง และ เพิ่มพฤติกรรมดิ้นรน) ของยาทั้ง 4 ชนิด ไม่ได้เป็นผลเนื่อง มาจากการเพิ่มพฤติกรรมการเคลื่อนไหว ผลการวิจัยดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า หนูที่เลี้ยงแบบแยก เดี่ยวมีความไว (sensitivity) ในการตอบสนองต่อฤทธิ์ ต้านอารมณ์ซึมเศร้าของยา desipramine, mianserin, 8-OH-DPAT, และ idazoxan มากกว่าหนูที่เลี้ยงแบบรวม เป็นกลุ่ม ดังนั้นการเลี้ยงแบบแยกเดี่ยวตั้งแต่วัยเยาว์อาจเป็น สาเหตุทำให้เกิด postsynaptic 5-HT(,1A), 5-HT(,2C) receptor และ presynaptic (...)(,2)-adrenoceptor supersensitivities แนวทางการวิจัยต่อไป อาจจะศึกษา การเปลี่ยนแปลงของ NA transportor sites ในหนูที่เลี้ยง แบบแยกเดี่ยว