การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ลักษณะพื้นฐานทางเศรษฐกิจ และสังคมบางประการของเกษตรกร 2) สภาพการผลิตผัก สภาพและปัญหาการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันจำกัดโรคในพืชผักของเกษตรกร 3) ความคิดเห็น ต่อการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันกำจัดโรคในพืชผักของเกษตรกร 4) เปรียบเทียบ ความคิดเห็นต่อการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันกำจัดโรคในพืชผักของ เกษตรกรจำแนกตามลักษณะพื้นฐานบางประการทางเศรษฐกิจและสังคมที่แตกต่างกัน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาได้แก่ เกษตรกรผู้ปลูกผักปลอดภัยจากสารพิษ จังหวัดขอนแก่น ปี พ.ศ. 2542 จำนวน 167 ราย ซึ่งได้จากการสุ่มตัวอย่าง แบบหลายขั้นตอน โดยใช้แบบสัมภาษณ์เป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม SPSS for Windows Version 10.0 ใช้สถิติ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าสูงสุด ค่าต่ำสุด และค่า เบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบสมมุติฐานใช้ค่า t-test และ F-test ผลการ วิจัยมีดังนี้ 1) สภาพพื้นฐานบางประการทางสังคมเศรษฐกิจ เกษตรกรร้อยละ 78.4 เป็นชาย อายุเฉลี่ย 45.9 ปี ส่วนใหญ่สำเร็จการศึกษาชั้นประถมศึกษา จำนวน สมาชิกในครัวเรือนเฉลี่ย 4.9 คน จำนวนแรงงานในครัวเรือนเฉลี่ย 3.0 คน พื้น ที่ทำการเกษตรเฉลี่ย 14.5 ไร่ รายได้เงินสดภาคเกษตรเฉลี่ย 36,320.36 บาท ต่อปี รายได้เงินสดนอกภาคเกษตรเฉลี่ย 20,382.57 บาทต่อปี และรายได้ เงินสดจากการจำหน่ายผลผลิตผักเฉลี่ย 26,503.59 บาทต่อปี 2) สภาพการผลิตผัก สภาพและปัญหาการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกัน กำจัดโรคในพืชผัก สภาพการผลิตผัก เกษตรกรร้อยละ 71.8 เข้าร่วมโครงการ ปลูกผักปลอดภัยจากสารพิษมาแล้ว 1 ปี มีพืชที่ปลูกผักเฉลี่ย 1.8 ไร่ โดย ส่วนใหญ่ปลูกผักคะน้า ใช้ปุ๋ยคอกในการปลูกผักน้อยโดยให้เหตุผลว่าปุ๋ยคอก หายาก และส่วนใหญ่ป้องกันกำจัดศัตรูพืชโดยชีววิธี สภาพการใช้เชื้อรา ไตรโคเดอร์มาเกษตรกรร้อยละ 80.8 เคยใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาเฉลี่ย 1.2 ปี ชนิดที่ใช้คือเชื้อราไตรโคเดอร์มา ฮาร์เซียนัม (~iTrichoderma harzianum~i) ซึ่งได้รับจากศูนย์ส่งเสริมเกษตรชีวภาพและโรงเรียนเกษตรกรโดยนำมาใช้ป้องกัน กำจัดโรคโคนเน่าในพืชประเภทผักคะน้า ส่วนใหญ่ใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา เฉลี่ย 1.1 ครั้ง โดยใช้ในช่วงเตรียมแปลงปลูก มีวิธีการใช้เชื้อราโดย หว่านส่วนผสมเชื้อราลงบนแปลงพืชและเก็บเชื้อราไตรโคเดอร์มาที่ห้องน้ำสภาพ การได้รับการส่งเสริมการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาเกษตรกรเข้ารับการฝึกอบรม เฉลี่ย 1.8 ครั้ง ซึ่งจัดโดยหน่วยงานของรัฐ และมีการจำหน่ายผักในตลาดสด จังหวัดขอนแก่น สภาพปัญหาในการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันกำจัดโรค ในพืชผักเกษตรกรประสบปัญหาในระดับน้อย 3 ด้าน คือด้านปัจจัยการผลิต ด้านการจัดการ ด้านการส่งเสริมการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา เกษตรกรไม่ประสบ ปัญหาด้านการจัดการก่อนใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาและด้านการตลาด 3) ความคิดเห็นต่อการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันกำจัดโรคในพืชผัก ของเกษตรกรแบ่งออกเป็น 5 ด้าน เกษตรกรเห็นด้วยในระดับมากในเรื่อง 1) รูปแบบและผลิตภัณฑ์ของเชื้อราไตรโคเดอร์มา ได้แก่ (1) เชื้อราไตรโคเดอร์มา ที่ส่งเสริมมีความเหมาะสมต่อการใช้ป้องกันกำจัดโรค (2)เชื้อราไตรโคเดอร์มา มีความสะดวกในการนำไปใช้ในพื้นที่ทำการเกษตร (3)การบรรจุในถุงพลาสติก ทนร้อนมีความสะดวกในการนำไปใช้และการขนย้าย และ(4)ไม่มีพิษตกค้างต่อ เกษตรกรและผู้บริโภค 2)ความคิดเห็นต่อเชื้อราและวิธีการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา ได้แก่ (1)เชื้อราไตรโคเดอร์มาคงความมีชีวิตเมื่อนำไปใช้ในสภาพพื้น ที่จริง 3) สมรรถนะในการป้องกันโรคได้ของเชื้อราไตรโคเดอร์มา ได้แก่ (1) เชื้อราไตรโคเดอร์มาสามารถทำลายและควบคุมเชื้อราสาเหตุโรคโคนเน่าได้ (2) เชื้อราไตรโคเดอร์มาสามารถทำลายและควบคุมเชื้อราระดับดินได้ 4) การสนับสนุน เชื้อราไตรโคเดอร์มาในการผลิตผักปลอดภัยจากสารพิษ ได้แก่ (1)การฝึกอบรม ควรมีทั้งภาคทฤษฎีและการฝึกปฏิบัติ 5) การสนับสนุนเชื้อราไตรโคเดอร์มา เพื่อการผลิตผัก ได้แก่ (1)หน่วยงานราชการจัดหาตลาดขายผลผลิตผักให้(2) หน่วยงานราชการสามารถให้คำแนะนำติดตามประเมินผลแก่เกษตรกรในพื้นที่อย่าง สม่ำเสมอ (3)ควรสนับสนุนหัวเชื้อราไตรโคเดอร์มาได้ตลอด (4)เกษตรกรขอรับ คำแนะนำได้แม้ไม่เคยเข้ารับการฝึกอบรม และ(5)หน่วยงานราชการจัดหาและสนับสนุน หัวเชื้อราให้ได้ในช่วงที่ขาดแคลน 4) การเปรียบเทียบระดับความคิดเห็นต่อการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา ป้องกันกำจัดโรค ในพืชผักจำนวน 5 ด้าน จำแนกตามขนาดพื้นที่ปลูกผัก จำนวนแรงงานในครัวเรือน ประสบการณ์ในการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา และรายได้ จากการจำหน่ายผลผลิตผัก พบประเด็นที่เกษตรกรมี ความคิดเห็นแตกต่างกันอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยเกษตรกรที่มีพื้นที่ปลูกผักแตกต่างกัน มีระดับความคิดเห็นต่อการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาแตกต่างกันในเรื่อง 1) รูป แบบผลิตภัณฑ์ของเชื้อราไตรโคเดอร์มา ได้แก่ (1)การบรรจุในถุงพลาสติกทนร้อน มีความเก็บรักษาได้นาน (1-2 สัปดาห์) (2) การบรรจุในถุงพลาสติกทนร้อนสามารถ เก็บรักษาไว้สะดวกในหลายสภาพพื้นที่ (ตู้เย็น, ห้องน้ำ, แปลงเกษตร เป็นต้น) (3) การบรรจุในถุงพลาสติกทนร้อนมีความเหมาะสมดี เกษตรกรที่มีประสบการณ์ ในการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาแตกต่างกันมีระดับความคิดเห็นต่อการใช้ เชื้อราไตรโคเดอร์มาแตกต่างกันในเรื่อง 1) รูปแบบผลิตภัณฑ์ของเชื้อราไตร โคเดอร์มา ได้แก่ (1) เชื้อราไตรโคเดอร์มาที่ส่งเสริมมีความเหมาะสมต่อ การป้องกันกำจัดโรคพืช 2) เชื้อราไตรโคเดอร์มาและวิธีการใช้เชื้อราไตร โคเดอร์มา ได้แก่ (1)การใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาป้องกันรักษาโรคพืชผักสามารถ ลดต้นทุนจากสารเคมีได้ 3) ความต้องการสนับสนุนเชื้อราไตรโคเดอร์มา ในการผลิตผักปลอดภัยจากสารพิษ ได้แก่ (1)หน่วยงานราชการจัดหาแหล่งสินเชื่อ ให้ได้ เกษตรกรที่มีรายได้จากการจำหน่วยผลผลิตผักแตกต่างกันมีระดับความ คิดเห็นแตกต่างกันในเรื่อง 1) รูปแบบของผลิตภัณฑ์ของเชื้อราไตรโคเดอร์มา ได้แก่ (1)ราคาเชื้อราไตรโคเดอร์มา เหมาะสม (ไม่แพงว่าสารเคมี) ข้อเสนอแนะสำหรับการส่งเสริมการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา ดังนี้ 1) ควรส่งเสริมการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาเป็นกระบวนการกลุ่ม 2) ควรส่งเสริม หรือเพิ่มทางเลือกอื่นแก่เกษตรกร เช่น การใช้ปุ๋ยน้ำชีวภาพทดแทน 3) ควร ปรับเปลี่ยนรูปแบบการฝึกอบรมเป็น 2 วัน/ครั้ง โดยเป็นการบรรยายและการฝึก ปฏิบัติให้เสร็จเป็นเรื่องๆ ในครั้งเดียว 4) สำนักงานเกษตรจังหวัดหรือ หน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง ควรมีการจัดฝึกอบรมให้ความรู้ความเข้าใจ ในวิธีการป้องกันระวังภัยจากโรคแมลงศัตรูพืชระบาด 5) ควรมีการให้ความรู้ เพิ่มเติมทั้งในเรื่องของวิธีการใช้เชื้อรา ไตรโคเดอร์มา วิธีการผลิตขยาย และประสิทธิภาพในการป้องกันรักษาโรค รวมถึงติดตามในกระบวนการใช้เชื้อรา ไตรโคเดอร์มาป้องกันโรคของเกษตรกร 6) ควรจัดตั้งเครือข่ายและ ส่งเสริมให้ เกษตรกรเป็นผู้ผลิตขยายเชื้อราไตรโคเดอร์มาไว้ใช้เอง