อาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาทำให้ประโยชน์ที่พึงจะได้รับจากการรักษา พยาบาลลดน้อยลง การศึกษานี้ได้ทำการศึกษาอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาและ ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง ซึ่งถูกรายงานและตรวจพบในโรงพยาบาลสมุทรสาคร ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2541 ถึง วันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2542 จำนวน 320 รายงาน โดยใช้วิธีการ ที่สร้างขึ้นเพื่อหาอุบัติการณ์ และลักษณะเฉพาะของอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา ซึ่งได้แก่ระดับความรุนแรง ระดับความน่าจะเป็น การป้องกันได้และระบบของร่างกายที่ เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา ผู้ป่วยที่เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา ถูกแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 ผู้ป่วยในที่เข้ารับการรักษาเนื่องจากอาการอันไม่พึง ประสงค์จากการใช้ยา กลุ่มที่ 2 ผู้ป่วยในที่เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาระหว่าง พักรักษาในโรงพยาบาล และกลุ่มที่ 3 ผู้ป่วยนอกที่เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จาการใช้ยา ในการศึกษานี้ได้หาค่าใช้จ่ายด้านรักษาพยาบาลทางตรงที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์ จากการใช้ยาในมุมมองของโรงพยาบาล โดยใช้ค่าใช้จ่ายที่เรียกเก็บจากผู้ป่วย และหาจำนวน วันที่ผู้ป่วยพักรักษาในโรงพยาบาลเพิ่มขึ้นโดยเปรียบเทียบระหว่างจำนวนวันที่เกิดขึ้นจริง กับจำนวนวันที่ระบุในกลุ่มวินิจฉัยโรคร่วมเดียวกัน จากคู่มือราคากลางค่าบริการทางการแพทย์ โดยใช้เกณฑ์กลุ่มวินิจฉัยโรคร่วมฉบับที่ 1 นอกจากนั้นได้แสดงถึงค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการ อันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในภาพรวม และแยกประเภทตามกลุ่มผู้ป่วย ตลอดจนการวิเคราะห์ ค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในปัจจัยต่าง ๆ ในการศึกษานี้พบว่าอัตราการเกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาเท่ากับร้อยละ 0.07 ของผู้ป่วยทั้งหมด และร้อยละ 98.16 ของผู้ป่วยที่สงสัยว่าเกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จาก การใช้ยา ผู้ป่วยที่มีช่วงอายุ 16 - 30 ปี พบการเกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา สูงสุด เท่ากับร้อยละ 26.25 รองลงมาคือช่วงอายุ 31 - 45 ปี หรือร้อยละ 22.81 และอายุมาก กว่า 60 ปี หรือร้อยละ 20.94 ตามลำดับ ไม่พบความแตกต่างของการเกิดอาการอันไม่พึง ประสงค์จากการใช้ยาระหว่างเพศชายและเพศหญิง ส่วนใหญ่ระดับความรุนแรงของอาการ อันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่พบคือระดับรุนแรงปานกลางร้อยละ 65.00 และระดับรุนแรง น้อยร้อยละ 34.69 โดยเมื่อประเมินระดับความน่าจะเป็นของอาการอันไม่พึงประสงค์จากการ ใช้ยาที่พบเป็นดังนี้ ระดับน่าจะใช่ ร้อยละ 64.06, ระดับอาจจะใช่ร้อยละ 28.75 และระดับใช่ แน่นอน ร้อยละ 7.19 และพบว่าเป็นอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ป้องกันได้ร้อยละ 17.50 เมื่อพิจารณาถึงระบบของร่างกายที่เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยานั้นพบว่า ระบบที่เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยามากที่สุดคือระบบผิวหนัง ในผู้ป่วยที่เกิด อาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาระหว่างพักรักษาในโรงพยาบาลพบว่าจำนวนวันที่พัก รักษาในโรงพยาบาลนานเพิ่มขึ้นเท่ากับ 3.91 วัน และในกลุ่มอาการอันไม่พึงประสงค์จาก การใช้ยาที่สามารถป้องกันได้เท่ากับ 5.92 วัน สำหรับผู้ป่วยในที่เข้ารักษาในโรงพยาบาล เนื่องจากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาพบว่าจำนวนวันที่พักรักษาในโรงพยาบาล เท่ากับ 4.15 วัน ผลการศึกษาค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาทางตรงด้านรักษา พยาบาลพบว่ามีมูลค่ารวมทั้งสิ้น 162,100 บาท โดยแบ่งเป็นค่าใช้จ่ายทางตรงไม่รวมค่าห้อง และอาหาร ร้อยละ 50.39 และค่าห้องและอาหาร ร้อยละ 49.61 ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยเท่ากับ 506.56 บาทต่อราย ค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลทางตรงประกอบด้วย 5 ส่วน ซึ่งเรียงลำดับจากมาก ไปน้อยดังนี้ ค่ายาที่เพิ่มขึ้น ร้อยละ 18.82, ค่าบริการทางการแพทย์ ร้อยละ 17.75, ค่าตรวจทาง ห้องปฏิบัติการที่เพิ่มขึ้น ร้อยละ 9.36, ค่าวัสดุการแพทย์ ร้อยละ 3.05 และค่าเอ็กซเรย์ ร้อยละ 1.41 ที่เหลือเป็นค่าห้องและอาหาร ร้อยละ 49.61 ค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์ ดังกล่าวเป็นค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่สามารถป้องกันได้ ร้อยละ 22.31 และป้องกันไม่ได้ร้อยละ 77.69 สำหรับระดับความน่าจะเป็นที่พบว่ามีมูลค่า สูงสุด คือระดับน่าจะใช้เท่ากับร้อยละ 73.04 ของค่าใช้จ่ายทั้งหมด ค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่เกิด จากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาระดับความรุนแรงปานกลาง ร้อยละ 95.32 สำหรับ ค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาแบ่งตามระบบของร่างกายสัดส่วน สูงที่สุด คือระบบผิวหนังเท่ากับร้อยละ 54.82 ของค่าใช้จ่ายทั้งหมด และสำหรับการแบ่งตาม กลุ่มยาค่าใช้จ่ายของอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาของกลุ่มยาต้านจุลชีพที่ออกฤทธิ์ ทั่วร่างกายพบสูงที่สุดเท่ากับ 63,502 บาท หรือร้อยละ 59.06 กลุ่มยาที่มีค่าใช้จ่ายที่เกิด จากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาเฉลี่ยต่อรายสูงที่สุดคือยากลุ่มกระดูกและกล้าม เนื้อ เท่ากับ 754.26 บาทต่อราย จากผลการศึกษาเปรียบเทียบค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอัน ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในกลุ่มผู้ป่วย 3 กลุ่ม ซึ่งขึ้นกับลักษณะการเข้ารับการรักษาพยาบาล ทั้งค่าใช้จ่ายทางตรงรวมและเฉลี่ยต่อรายที่เกิดขึ้นจริงเรียงลำดับจากมากไปหาน้อย คือ กลุ่มที่ 1, กลุ่มที่ 2 และกลุ่มที่ 3 ตามลำดับ เมื่อคำนวณหาค่าใช้จ่ายต่อรายต่อวันจาก จำนวนวันที่ผู้ป่วยพักรักษาในโรงพยาบาลพบว่าค่าใช้จ่ายของอาการอันไม่พึงประสงค์ จากการใช้ยาของผู้ป่วยกลุ่มที่ 1 สูงกว่ากลุ่มที่ 2 เมื่อแบ่งตามระดับความน่าจะเป็นและ ระดับความรุนแรงพบว่าระดับน่าจะใช่ และระดับความรุนแรงปานกลางมีค่าใช้จ่ายที่เกิด จากอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาสูงสุด ค่าใช้จ่ายของอาการอันไม่พึงประสงค์จาก การใช้ยาที่สามารถป้องกันได้ของผู้ป่วยแต่ละกลุ่มเท่ากับ ร้อยละ 14.03, 57.47 และ 9.84 จากกลุ่มที่ 1, 2 และ 3 ตามลำดับ การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าค่าใช้จ่ายที่เกิดจากอาการอัน ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยามีมูลค่าสูงในแง่มุมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ค่าใช้จ่ายที่สูง และผล เสียต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ควรมีส่งผลกระตุ้นต่อการบริหารของโรงพยาบาลและบุคลากร ทางการแพทย์เพื่อให้เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาน้อยที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เภสัชกรซึ่งมีส่วนรับผิดชอบโดยตรงต่อการจัดการกับอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา