การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1. ตีความทางสังคม วิทยากฎหมายเพื่อวิเคราะห์จุดมุ่งหมายและเจตนารมณ์ของพระราช บัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม 2. เพื่อตีความทางสังคมวิทยา เรื่องความเสมอภาคในผลการพัฒนา ระหว่างในและนอกเขตปฏิรูปที่ดิน ป่าสำราญ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 3. เพื่อรับทราบถึงความ ต้องการและข้อเสนอแนะของเกษตรกรต่อการดำเนินงาน กรณีเขต ปฏิรูปที่ดินป่าสำราญ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น กลุ่มตัวอย่างได้แก่ เกษตรกรจากหมู่บ้านในเขตและนอกเขต ปฏิรูปที่ดินป่าสำราญ 6 หมู่บ้าน รวม 374 คน เก็บข้อมูลโดยอาศัยแบบ สัมภาษณ์ และวิเคราะห์ข้อมูลโดยเครื่องคอมพิวเตอร์โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS/PC+ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ได-สแควร์ (Chi-Square) ผลการวิจัย สรุปได้ดังนี้ 1. ผลของการตีความทางสังคมวิทยากฏหมายในเรื่องจุด มุ่งหมายและเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม นี้สรุปได้ คือ กฏหมายนี้บัญญัติมีขึ้นเพื่อเสริมสร้างความเสมอภาคในฐานะ ของบุคคลทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม 2. ผลการศึกษาการตีความทางสังคมวิทยาเรื่อง ความเสมอ ภาคในผลการพัฒนา ระหว่างในและนอกเขตปฏิรูปที่ดินป่าสำราญ อำเภอ เมือง จังหวัดขอนแก่น พบว่า ทางด้านกายภาพ พบว่าในเขตฯ พัฒนามากกว่าและค่อนข้าง มากกว่า 3 กรณี โดยเป็นการพัฒนาเส้นทางคมนาคมทั้ง 3 กรณี ในเขตฯ พัฒนาน้อยกว่า 2 กรณี โดยเป็นการพัฒนาในเรื่องแหล่งน้ำทั้ง 2 กรณี ส่วนของเขตฯพัฒนาเสมอภาคกันและค่อนข้างเสมอภาคกันมี 6 กรณี ซึ่ง เป็นเรื่องที่ดิน (3 กรณี) ไฟฟ้า ตลอดจนปริมาณฝน และน้ำดื่ม น้ำใช้ ภายในครัวเรือน ทางด้านเศรษฐกิจ พบว่าในเขตฯ พัฒนามากกว่าและ ค่อนข้างมากกว่า 5 กรณี โดยเป็นการพัฒนามูลค่าทรัพย์สินที่มีในครอบ- ครอง ปริมาณและคุณภาพผลผลิตรวมทางการเกษตร รายได้สุทธิทั้งใน และนอกการเกษตร ตลอดจนการพัฒนาแหล่งเงินทุน ในเขตฯพัฒนา น้อยกว่า 1 กรณี คือ ระดับของสิทธิในที่ดินทำกินทางการเกษตรที่ เกษตรกรได้รับไปจากรัฐ นอกนั้นเป็นกรณีสองเขตฯพัฒนาเสมอภาคกัน หรือค่อนข้างเสมอภาคกัน คือ กรณีการกระจายและความทั่วถึงของการ มีที่ดิน อัตราเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร เงินออมและเงินฝาก ตลอดจน การพัฒนาแนวทางในการชำระและปลดเปลื้องภาระหนี้สิน ทางสังคม พบว่าในเขตฯพัฒนาค่อนข้างมากกว่าใน 2 กรณี คือ การพัฒนาความพร้อมในการรักษาพยาบาล และอัตราประชากร วัยแรงงาน ส่วนอีก 11 กรณีอยู่ในเกณฑ์สองเขตฯพัฒนาเสมอภาคกันและ ค่อนข้างเสมอภาคกัน คือ กรณีเรื่อง การศึกษา การฝึกอบรมและฝึก อาชีพ กลุ่มอาชีพในและนอกการเกษตร สุขภาพอนามัย การเปลี่ยนแปลง อาชีพ อพยพแรงงาน สื่อ และความสัมพันธ์ของคนในหมู่บ้าน ผลการศึกษาการพัฒนาในภาพรวม พบว่าในเขตฯ ไม่ได้ ด้อยที่สุดในการพัฒนา 3. ผลการศึกษาในเรื่องความต้องการและข้อเสนอแนะ พบว่าเกษตรกรมีความต้องการให้มีการพัฒนาเพิ่มเติมใน 4 กรณี ได้แก่ เส้นทางคมนาคม แหล่งน้ำ ผลผลิตทางการเกษตร และระดับสิทธิใน ที่ดินทำกิน และเสนอแนะให้รัฐปรับปรุงระดับสิทธิในที่ดินทำกิน ขยาย โอกาสในเรื่องสินเชื่อ ช่วยซ่อมแซมสิ่งสาธารณูปโภคต่าง ๆ