ในการปรับปรุงพันธุ์พืชทรัพยากรส่วนใหญ่จะใช้ไปในการ ทดสอบและการคัดเลือกระหว่างสายพันธุ์ หากสามารถคัดคู่ผสมที่มีศักยภาพ ต่ำในการที่จะให้สายพันธุ์ดีในชั่วหลัง ๆ ทิ้งไปได้ตั้งแต่ชั่วต้น ๆ ก็จะทำ ให้ประสิทธิภาพของการคัดเลือกพันธุ์ดีขึ้น การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์ที่จะ ประเมินประสิทธิภาพของการคัดเลือกระหว่างคู่ผสมของถั่งลิสง โดยใช้ผล ผลิตเฉลี่ยของประชากรรวมในชั่วที่ 2 และชั่วที่ 3 เป็นเกณฑ์ รวมทั้งศึกษา ว่า หากมีการคัดเลือกภายในแต่ละคู่ผสม จะทำให้ผลการประเมินศักยภาพ ของคู่ผสมผิดไปจากเมื่อไม่ได้มีการคัดเลือกหรือไม่ การศึกษา ทำโดยคัดเลือกคู่ผสมที่ให้ผลผลิตเฉลี่ยของประชากรรวม ในชั่วที่ 2 และชั่วที่ 3 สูง 4 คู่ผสม และต่ำ 4 คู่ผสม จากคู่ผสมทั้งหมด 36 คู่ผสม จากประชากรชั่วที่ 5 ทำการสกัดสายพันธุ์โดยวิธีสุ่ม คู่ผสมละ 25 สายพันธุ์ และโดยการคัดเลือกต้นที่ดีที่สุด คู่ผสมละ 25 สายพันธุ์ ปลูก สืบทอดสายพันธุ์เหล่านี้ในชั่วต่อ ๆ มา ในชั่วที่ 7 ทำการทดสอบผลผลิต เบื้องต้นโดยไม่มีซ้ำ การทดสอบผลผลิตของสายพันธุ์ที่แท้จริง ทำในชั่วที่ 8 โดยใช้แผนการทดลองแบบ Simple lattice design ผลการทดลองพบว่า ผลผลิตเฉลี่ยของประชากรรวมในชั่วที่ 2 และ ชั่วที่ 3 มี สหสัมพันธุ์สูงพอสมควร (r=0.711*) กับผลผลิตเฉลี่ยของ สายพันธุ์ชั่วที่ 8 ที่ได้จากการสุ่มของคู่ผสมนั้น ๆ ใน 4 คู่ผสม ที่ให้ผลผลิต ในชั่วต้น ๆ สูง 2 คู่ผสม ยังคงให้ผลผลิตเฉลี่ยของประชากรสายพันธุ์ชั่ว ที่ 8 และผลผลิตเฉลี่ยของสายพันธ์ชั่วที่ 8 ที่ให้ผลผลิตสูงที่สุด 20 เปอร์เซ็นต์แรก สูงกว่าคู่ผสมที่ให้ผลผลิตในชั่วต้น ๆ ต่ำ อีกทั้งยังให้ จำนวนสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูงกว่าพันธุ์ไทนาน 9 มากกว่าด้วย ส่วนอีก 2 คู่ผสม ไม่ได้แสดงความเด่นของสายพันธุ์ชั่วที่ 8 เหนือกว่าคู่ผสม ที่ให้ผลผลิตในชั่วต้นๆ ต่ำ จากการเปรียบเทียบสายพันธุ์ชั่วที่ 8 ที่ได้จาก การสุ่มและที่ได้จากการคัดเลือก จากประชากรชั่วที่ 5 ของแต่ละคู่ผสม พบว่า คู่ผสมส่วนใหญ่ไม่แสดงการตอบสนองต่อการคัดเลือกในลักษณะผลผลิต มีเพี่ยงคู่ผสมเดียวที่แสดงการตอบสนองต่อการคัดเลือก ทั้งในแง่ของผล ผลิตเฉลี่ยของคู่ผสม ผลผลิตเฉลี่ยของสายพันธุ์ที่ดีที่สุด 20 เปอร์เซ็นต์แรก และจำนวนสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูงกว่าพันธุ์ไทนาน 9 คู่ผสมนี้อยู่ในกลุ่มคู่ ผสมที่ให้ผลผลิตในชั่วต้น ๆ ต่ำ และการคัดเลือกทำให้ศักยภาพในการให้ ผลผลิตของสายพันธุ์ในชั่วหลัง ๆ ของคู่ผสมนี้ สูงขึ้นจนใกล้เคียงกับคู่ผสม ในกลุ่มที่ให้ผลผลิตสูงที่ยังคงความดีเด่นของสายพันธุ์ในชั่วหลัง ๆ ส่วนใน ลักษณะทางเกษตรอื่น ๆ ไม่มีการตอบสนองต่อการคัดเลือกในทุกคู่ผสม สำหรับการประเมินผลเบื้องต้นในชั่วที่ 7 พบว่าแตกต่างไปจากผลการ ประเมินในชั่วที่ 8 พอสมควร จึงไม่อาจใช้เป็นเกณฑ์ในการประเมิน ความถูกต้องของการคัดเลือกระหว่างคู่ผสมได้ ผลการทดลองสรุปได้ว่า ผลผลิตของประชากรรวมในชั่วต้น ๆ สามารถใช้เป็นเกณฑ์ในการคัดเลือกระหว่างคู่ผสมได้ แต่การคัดเลือก ควรจะใช้ selection intensity ที่ไม่สูงมากนัก คือ ควรเป็นการ คัดคู่ผสมที่ให้ผลผลิตในชั่วต้น ๆ ต่ำ ทิ้งไป วิธีการนี้จะมีโอกาสน้อย ในการที่จะสูญเสียสายพันธุ์ดีในชั่วหลัง ๆ การคัดเลือกภายในคู่ผสม อาจทำให้ศักยภาพในการให้สายพันธุ์ดีในชั่วหลัง ๆ ของบางคู่ผสมสูง ขึ้น และในกรณีที่พันธุ์พ่อ-แม่มีลักษณะทางการเกษตรที่ไม่ต้องการ การ คัดเลือกภายในคู่ผสม น่าจะช่วยขจัดสายพันธุ์ที่มีลักษณะที่ไม่ต้องการออก ไปได้ จึงควรที่จะทำการคัดเลือกภายในคู่ผสม ก่อนที่จะทำการทดสอบ ผลผลิตของประชากรรวม เพื่อประเมินศักยภาพของคู่ผสม