วิทยานิพนธ์นี้เป็นการศึกษาเชิงมานุษยวิทยา ว่าด้วย การปรับตัวของกลุ่มชาวเขายากจนและมุ่งวิเคราะห์พลังของ พิธีกรรม ที่ชาวลีซอได้ใช้เป็นเวทีในการนิยามความหมาย เพื่อสืบทอดความเป็นชาติพันธุ์ ในบริบทที่ชุมชนไร้อำนาจใน การจัดการทรัพยากร และปัจเจกบุคคลสูญเสียศักดิ์ศรีของ ความเป็นคน โดยได้สร้างกรอบคิดเชิงทฤษฎี ซึ่งประกอบด้วย แนวคิดที่มีลักษณะเคลื่อนไหวอยู่ 3 ประการ คือ แนวคิด ว่าด้วยอำนาจ แนวคิดว่าด้วยความเป็นชาติพันธุ์และแนวคิด ว่าด้วยการปรับเปลี่ยนอำนาจของพิธีกรรม สำหรับวิเคราะห์ พลังของพิธีกรรมทั้ง 3 ระดับ ได้แก่ชุมชน ครัวเรือน และ ปัจเจก ในปัจจุบัน ชาวลีซอยากจนกำลังถูกบีบบังคับให้จำต้อง เข้าสู่กระบวนการพัฒนา ไปสู่สังคมทันสมัยโดยรัฐได้ยื่นมือ เข้ามาจัดการกับปัญหาต่าง ๆ ของชุมชนด้วยความหวังดี ทำให้ ชุมชนชาวเขาตกอยู่ในสภาวะเป็นอัมพาตเชิงโครงสร้าง จนสูญเสียศักยภาพในการจัดการกับปัญหาตนเองอย่างเรื้อรัง ชีวิตสังคมเป็นไปด้วยความอ้างว้าง โดดเดี่ยวและสับสน บุคคลรู้สึกไร้อำนาจและสูญเสียศักดิ์ศรีของความเป็นคน และ ความเป็นชาติพันธุ์อยู่ในภาวะใกล้จะแตกสลายการนิยามความ เป็นลีซอและการยืนยันถึงลักษณะเฉพาะของกลุ่ม จึงเป็น ประเด็นปัญหาสำคัญดังนั้น พิธีกรรมจึงเป็นปฏิบัติการของ ชาวบ้านที่ถูกผลิตซ้ำขึ้นมาเพื่อนิยามความเป็นคนลีซอใหม่ และยังเป็นภาษาของการปรับเปลี่ยนทั้งโลกทัศน์ การตีความ สำนึกของชาติพันธุ์ ตลอดจนปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์เชิง อำนาจและบทบาททางสังคมอีกด้วย จากการศึกษาการปรับตัวของพิธีกรรม ได้พบประเด็นสำคัญ 3 ประการ คือ ประเด็นแรกการปรับเปลี่ยนโลกทัศน์ ชาวลีซอ ได้มีการปรับโครงสร้างความเชื่อหรือจักรวาลวิทยา ให้คืน สู่ระเบียบอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งมีการแสดงออกผ่านกระบวนการ ปรับความเชื่อหรืออุดมการณ์อำนาจที่มีลักษณะทั่วไป ให้กลายเป็นของท้องถิ่น (localization) หรือในที่นี้ ก็คือ การปรับวัฒนธรรมไทยเข้ามาอยู่ในบริบทของวัฒนธรรม ลีซอ (lisuiaztion) นั้นเอง เช่น การรับเอาพระพุทธองค์ เข้ามาอยู่ในตำนานว่าด้วยผู้นำทางการเมืองของชนเผ่า และ การเชื่อมประสานกับอำนาจจากภายนอก โดยการติดตั้งหิ้งบูชา พระพุทธรูปเคียงข้างหิ้งบูชาผีเสื้อเรือนในบ้าน ทั้งนี้ เพื่ออธิบายปัญหาของการพัฒนาด้วยความหมายใหม่ ทำให้เกิด ประสบการณ์ใหม่ จะได้สามารถทำความเข้าใจปรากฏการณ์ร่วมกัน ได้อย่างครอบคลุมยิ่งขึ้น ประเด็นที่สองคือ การตีความ สำนึกของชาติพันธุ์ในบริบทใหม่ ชาวลีซอได้มีการปรับ เปลี่ยนภาพลักษณ์ของ อาปาหมุฮี หรือศาลผีเสื้อบ้าน ซึ่ง เป็นสัญลักษณ์ของความเป็นชุมชนของชาวลีซอทั่วไป ให้มี ลักษณะทันสมัย จะได้มีสถานภาพที่สอดคล้องกับความ เปลี่ยนแปลงที่เป็นผลมาจากปัจจัยภายนอกมากยิ่งขึ้น นอกจากนั้นยังมีการตีความภาวะมีมลทินทางสังคมของ ครัวเรือนที่ซื้อของใหม่มาปรับแต่งให้ดูราวกับเป็นของเก่า เพื่อขายต่อ ว่าเป็นการกระทำที่ขัดกับกฎจารีต และเห็นว่า การไปอยู่ในเมืองเป็นประจำ มีส่วนทำลายความเป็นลีซอ ซึ่ง เป็นข้อกล่าวหาที่รุนแรงกว่าเดิม และมีการนิยามความเจ็บ ป่วยกับภาวะไร้ศักดิ์ศรีของเพศชาย ว่าเป็นผลมาจากการ สูญเสียงานที่มีความหมายต่อสถานภาพของความเป็นชายที่น่า นับถือ ทำให้ไม่มีหนทางแสดงบทบาทของลูกผู้ชายตามความ คาดหวังของชุมชนได้ ภาวะสูญเสียอำนาจและไร้ศักดิ์ศรีใน ปัจจุบันจึงเป็นผลมาจากการพัฒนาโดยตรง หาใช่เกิดจากการ ละเมิดอำนาจเหนือธรรมชาติไม่ ประเด็นที่สาม คือ การปรับ เปลี่ยนความสัมพันธุ์เชิงอำนาจ ซึ่งเกิดขึ้นภายในชุมชนและ กับรัฐ ในการกระชับความสัมพันธ์กับตัวแทนของอำนาจรัฐ ชาวบ้านได้จัดพิธีการต้อนรับคณะของนายอำเภอ และการแสดง คารวะต่อเจ้าหน้าที่ ซึ่งเป็นการสร้างพันธมิตรวิธีหนึ่ง ในระดับครัวเรือน มีการผลิตซ้ำความสัมพันธ์แบบชุมชน ผ่านพิธี สาลาหลู่ ซึ่งได้มีการสร้างศาลาที่พักริมทางไว้ เป็นสมบัติของส่วนรวม เพื่อแสดงตนว่ามีความน่าเชื่อถือ และเป็นการกระทำคุณประโยชน์ต่อส่วนรวม ทดแทนความผิดที่ได้ ห่างเหินไปจากความสัมพันธ์แบบชุมชน และมีการทำพิธี สะเดาะเคราะห์ให้กับคู่สามีภรรยา เพื่อเยียวยาหรือสมาน สัมพันธ์ที่มีความขัดแย้งกันอย่างรุนแรง อันเป็นผลมาจาก การที่ผู้ชายได้สูญเสียบทบาทสำคัญในครอบครัวไป พีธี จือเพีย จึงเป็นการแสดงให้เห็นว่า สถานภาพของผู้ชายยังคง มีความหมายต่อความเป็นครอบครัว และทำให้ผู้หญิงรับรู้และ กลับมายอมรับความสำคัญของสามี ในฐานะส่วนหนึ่งของการ อยู่ร่วมกันเป็นครอบครัวอีกครั้งหนึ่ง แม้ว่าจะมีบทบาท ลดลงก็ตาม