วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษา การรวมกลุ่มทางการเมืองของ ส.ส.อีสานในช่วงสองทศวรรษแรกของระบอบประชาธิปไตย ทั้งช่วงที่ยังไม่มีระบบพรรคการเมือง(พ.ศ.2476-2489) และช่วงที่มีระบบพรรคการเมืองไทย (พ.ศ.2489-2494) ผลการศึกษาพบว่า การรวมกลุ่มทางการเมืองของคนอีสานในช่วงก่อนพ.ศ.2475 มีอยู่แล้ว โดยมีพื้นฐานมาจากความเป็นชนชาติลาว และการที่ลาวฝั่งซ้ายตกเป็นอาณานิคมฝรั่งเศสขณะที่ลาวฝั่งขวาหรือภาคอีสานอยู่ภายใต้การปกครองของไทย ประกอบกับการสถาปนาหน่วยการปกครองที่เรียกว่า "ภาค" และคำว่า "อีสาน"ก็ได้ถูกสร้างขึ้นมาใช้ รวมกับกระแสสร้างความเป็นไทยของอำนาจรัฐส่วนกลางกรุงเทพฯ เข้ามาทอนความเป็นลาวลงนับตั้งแต่สมัยปฏิรูปการปกครองเป็นต้นมา จึงมีผลทำให้ความเป็นท้องถิ่นนิยมและภูมิภาคนิยมในอีสานเริ่มก่อตัวขึ้นและสำนึกนี้ถูกกระตุ้นโดย ส.ส.อีสานเมื่อการเมืองระบอบประชาธิปไตยที่มีการเลือกตั้งเข้ามามีบทบาททั้งในระดับชาติและระดับท้องถิ่น และท้องถิ่นนิยมและภูมิภาคนิยมก็เป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญที่ทำให้ ส.ส.อีสานรวมกลุ่มกันในสภาฯ เพื่อเป็นพลังต่อรองกับรัฐบาลในการช่วยเหลือภูมิภาคของตน อย่างไรก็ตาม ภายหลังการเลือกตั้งครั้งที่ 3 พ.ศ.2481ส.ส.อีสานได้แสดงความคิดเห็นทางการเมืองที่เริ่มเหมือนและแตกต่างกันชัดเจนมากยิ่งขึ้นเมื่อมีกลุ่มเสรีไทยและกลุ่มที่ไม่ใช่เสรีไทย และพัฒนาการของพรรคปรากฎเด่นชัดขึ้นเมื่อมีระบบพรรคการเมืองในปี พ.ศ.2489 โดย ส.ส.อีสานได้เข้าไปมีบทบาท ในการเป็นแกนนำจัดตั้งพรรคการเมืองใหญ่ 2 พรรค ซึ่งมีแนวคิดทางการเมืองที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตาม ขณะที่ในสภาฯ ส.ส.อีสานแบ่งเป็นกลุ่ม 2กลุ่มใหญ่ แต่นอกสภาฯ พบว่า แกนนำของ ส.ส.อีสานสองกลุ่มได้มีการประสานความคิดทางการเมืองภายใต้ปัจจัยพื้นฐานมาจากชาติพันธุ์ลาว โดยได้รวมกลุ่มกันเคลื่อนไหวนอกสภาฯ ที่รู้จักกันในนาม "ขบวนการเสรีลาว" หรือ "ลาวอิสระ"เพื่อกอบกู้เอกราชให้แก่ชาติลาว จนเป็นเหตุให้ ส.ส.อีสานทั้งสองกลุ่มถูกกล่าวหาจากรัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงครามว่า ต้องการแบ่งแยกดินแดนอีสาน เป็นประเด็นหนึ่งที่นำไปสู่การกำจัดนักการเมืองอีสานกลุ่มเสรีไทย ส่วนการรวมกลุ่มของ ส.ส.อีสานหลังการรัฐประหาร 2490 นั้นพบว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ ส.ส.อีสานรวมกลุ่มกันอย่างเห็นได้ชัดเจนมากกว่าสมัยก่อนหน้านั้นก็คือ การมีผลประโยชน์ร่วมกัน โดยที่พลังท้องถิ่นนิยมและภูมิภาคนิยมก็ยังคงดำรงอยู่