วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงกำเนิดและพัฒนาการของเมืองหาดใหญ่ พ.ศ.2458-2484 โดยใช้ปี พ.ศ.2458 เป็นปีดำเนินการศึกษา เนื่องจากในปีดังกล่าวเป็นช่วงที่เส้นทางรถไฟสายใต้สร้างผ่านมาถึงชุมชนหาดใหญ่ และได้ส่งผลกระทบให้ชุมชนหาดใหญ่ ซึ่งในอดีตเป็นเพียงชุมชนเล็กๆ สามารถพัฒนาตนเองจนกลายเป็นเมืองศูนย์กลางการค้าระหว่างหัวเมืองภาคใต้ฝั่งตะวันออกและหัวเมืองมลายู ผลจากการศึกษาพบว่าในช่วงก่อนหน้าเส้นทางรถไฟสายใต้จะสร้างผ่านมาถึง สภาพเศรษฐกิจชุมชน หาดใหญ่ยังคงเป็นแบบพอยังชีพ โดยราษฎรจะทำการเพาะปลูกเลี้ยงสัตว์ตลอดจนทำหัตถกรรมบางอย่างเพื่อใช้บริโภคภายในครัวเรือน ส่วนทางด้านการค้าขายและการแลกเปลี่ยนสินค้าอยู่ในวงจำกัดเพียงสินค้าไม่กี่ชนิดที่มีความจำเป็นสำหรับใช้ในครัวเรือน ซึ่งไม่สามารถผลิตได้เอง ทั้งนี้เนื่องจากในช่วงดังกล่าวมีข้อจำกัดอยู่ที่จำนวนประชากรซึ่งมีจำนวนน้อย ประกอบกับเส้นทางคมนาคมไม่สะดวก อย่างไรก็ตามภายหลังเส้นทางรถไฟสร้างผ่านมาเป็นเหตุให้ชาวจีนจากที่ต่างๆ อพยพเข้ามาตั้งหลักแหล่งเพื่อประกอบธุรกิจมากขึ้น โดยเฉพาะการค้าแร่ดีบุกและยางพารา ซึ่งกำลังเป็นสินค้าที่ต้องการของตลาดโลกขณะนั้น มีผลทำให้สภาพเศรษฐกิจของหาดใหญ่เริ่มพัฒนาจากการผลิตเพื่อยังชีพเป็นการผลิตเพื่อการค้า โดยมีพ่อค้าชาวจีนเป็นผู้ประกอบธุรกิจรายใหญ่ชาวบ้านดั้งเดิมบางส่วนได้ปรับเปลี่ยนประกอบอาชีพ เช่นค้าขายเล็กๆ น้อยๆ ทำสวนยางและเป็นลูกจ้างของชาวจีน จากการขยายตัวทางการค้าดังกล่าวเป็นปัจจัยทำให้หาดใหญ่เติบโตขึ้นเป็นเมืองที่มีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจทางภาคใต้อย่างต่อเนื่องจนกระทั่งถึงปี พ.ศ.2484 ซึ่งการพัฒนาเมืองหาดใหญ่ต้องหยุดชะงักลงเนื่องจากเกิดสงครามหาเอเชียบูรพา