การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาการปฏิบัติงานของหัวหน้าหน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ / กิ่งอำเภอ ประชากรที่ใช้ในการวิจัยคือ หัวหน้าหน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ/กิ่งอำเภอเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการ หาค่าร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า งานพัฒนางานวิชาการ ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติ คือ การจัดประชุม อบรม สัมมนา เป็นวิทยากร และการนิเทศติดตามผล ปัญหาที่ส่วนใหญ่พบคือ บุคลากรมีไม่เพียงพอ ขาดงบประมาณ และขาดการส่งเสริมให้บุคลากรหรือหน่วยงานในท้องถิ่น ได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร งานโครงการที่เกี่ยวข้อง ส่วนใหญ่ได้ปฏิบัติงานโครงการแนะแนวในโรงเรียน โครงการประชาธิปไตยในโรงเรียนและโครงการสหกรณ์ในโรงเรียน โดยวิธี การนิเทศติดตามผล ปัญหาที่ส่วนใหญ่พบ คือ ขาดงบประมาณ งานพัฒนาการนิเทศการศึกษา ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติ คือ การผลิตจัดทำสื่อและเครื่องมือการนิเทศ การให้คำปรึกษา เป็นวิทยากรปัญหาที่ส่วนใหญ่พบ คือ ขาดงบประมาณ ผู้บริหารและครูไม่เห็นความสำคัญของการนิเทศภายใน โรงเรียน งานโครงการที่เกี่ยวข้องที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติ คือ โครงการนิเทศภายในโรงเรียน โครงการนิเทศทางไกล โครงการอาหารกลางวัน โครงการขยายโอกาสทางการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยวิธีการนิเทศ ติดตามผล ปัญหาที่ส่วนใหญ่พบ คือ ขาดงบประมาณ งานวิจัยประเมินผลและบริการ ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติ คือ การจัดทำป้ายสถิติข้อมูลและสารสนเทศทางการศึกษา เป็นศูนย์กลางในการประสานงานการจัดทำสถิติข้อมูลและสารสนเทศทางการศึกษาการศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหาและความต้องการ การเป็นวิทยากรการนิเทศติดตามผล การศึกษาจากเอกสาร ตำรา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แล้วนำผลการวิจัยไปใช้ในการนิเทศการเรียนการสอนการการจัดประชุมชี้แจงการดำเนินงาน การจัดประกวดสื่อการเรียนการสอนดีเด่น การนิเทศติดตามผลการใช้หลักสูตร การให้คำแนะนำปรึกษา การจัดระบบการให้บริการยืมสื่อ การจัดประชุมปฏิบัติการผลิต และใช้สื่อการเรียนการสอน การจัดประกวดห้องสมุดดีเด่น การจัดอบรมครูบรรณารักษ์ ปัญหาที่ส่วนใหญ่พบ คือ ขาดงบประมาณ ไม่สามารถดำเนินงานตามโครงการในแผนปฏิบัติการได้ครบ โรงเรียนไม่สามารถจัดการศึกษาได้ตามเกณฑ์มาตรฐานขั้นต่ำ บุคลากรขาดความรู้ความเข้าใจ เกี่ยวกับโสตทัศนูปกรณ์สถานที่จัดห้องสมุด และมุมหนังสือของ สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ/กิ่งอำเภอ ไม่อำนวย งานโครงการที่เกี่ยวข้อง ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติ คือ งานกลุ่มโรงเรียน โดยวิธีการนิเทศติดตามผลปัญหาที่ส่วนใหญ่พบ คือ ขาดบุคลากร งานวิชาการอื่น ๆ ที่ได้รับมอบหมาย ที่ส่วนใหญ่ปฏิบัติคือ การจัดทำโครงการพัฒนากลุ่มทักษะคณิตศาสตร์ ปัญหาที่ส่วนใหญ่พบคือ งานที่ได้รับมอบหมายไม่ใช่งานวิชาการโดยตรง