งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาการเปลี่ยนแปลงของคุณานุประโยคตลอดสมัยรัตนโกสินทร์โดยวิเคราะห์ความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยคโดยรวมและของคุณานุประโยคแต่ละรูปแบบในแต่ละช่วงสมัย (2325-2538) นอกจากนี้การวิจัยยังมุ่งศึกษาการแปรของคุณานุประโยค โดยวิเคราะห์ความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยค ในทำเนียบภาษาต่างกัน 3 ประเภท คือ บทบรรณาธิการในหนังสือพิมพ์ ซึ่งเป็นตัวแทนของวัจนลีลาเป็นทางการ บทพรรณนาในนวนิยาย ซึ่งเป็นตัวแทนของวัจนลีลากึ่งทางการ และบทสนทนาในนวนิยาย ซึ่งเป็นตัวแทนของวัจนลีลาไม่เป็นทางการ เพื่อเปรียบเทียบว่าในแต่ละทำเนียบภาษามีความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยคแตกต่างกันหรือไม่อย่างไรอีกทั้งยังเปรียบเทียบการปรากฎของคุณานุประโยคในแต่ละรูปแบบที่พบในทำเนียบภาษาต่าง ๆ ด้วยเพื่อสรุปว่ารูปแบบของคุณานุประโยคที่พบสามารถใช้เป็นดัชนีบ่งบอกทำเนียบภาษาได้หรือไม่ ข้อมูลในการวิจัยได้มาจากการสุ่มตัวอย่างเอกสารที่ได้จากหนังสือพิมพ์ นวนิยาย และงานเขียนร้องแก้วที่ดีพิมพ์ตั้งแต่ปี พ.ศ.2325 ถึง ปีที่ทำการวิจัย (2538) ในการวิเคราะห์ ผู้วิจัยใช้วิธีเชิงปริมาณและคำนวณค่าไค-สแควร์ และค่า t-test เพื่อหาและเปรียบเทียบค่านัยสำคัญทางสถิติของข้อมูล ผลการวิจัยพบว่าตลอดสมัยรัตนโกสินทร์ มีรูปแบบของคุณานุประโยค 3 รูปแบบ คือ รูปแบบ "ที่" รูปแบบ "ซึ่ง"และรูปแบบ "อัน" ปรากฎอย่างสม่ำเสมอ และความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยคโดยรวมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เมื่อแยกพิจารณาตามรูปแบบ "ที่" "ซึ่ง" และ "อัน" พบว่า รูปแบบ"ที่" มีความถี่ในการปรากฎมากที่สุดตลอดสมัย รองลงมาเป็นรูปแบบ "ซึ่ง" และรูปแบบ "อัน" ตามลำดับ และเมื่อเปรียบเทียบความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยคในแต่ละทำเนียบภาษา พบว่ามีการใช้คุณานุประโยคมากที่สุดในทำเนียบภาษาเป็นทางการ รองลงมาเป็นกึ่งทางการ และพบน้อยสุดในภาษาไม่เป็นทางการ สำหรับรูปแบบ "ที่" พบในภาษาเป็นทางการมากกว่ากึ่งทางการ และภาษาไม่เป็นทางการ ตามลำดับ ส่วนคุณานุประโยครูปแบบ "ซึ่ง" พบในภาษาเป็นทางการและกึ่งทางการในระดับที่ใกล้เคียงกันและพบในภาษาไม่เป็นทางการน้อยสุด ในขณะที่คุณานุประโยครูปแบบ "อัน" พบในภาษาเป็นทางการมากกว่าไม่เป็นทางการ แต่เมื่อเปรียบเทียบระหว่างภาษาเป็นทางการกับกึ่งทางการ และกึ่งทางการกับภาษาไม่เป็นทางการกลับมีความถี่ในการปรากฎใกล้เคียงกัน ผลการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าการใช้คุณานุประโยคในสมัยรัตนโกสินทร์มีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้น และในทำเนียบภาษาที่ต่างกันมีความถี่ในการปรากฎของคุณานุประโยคที่ต่างกันอีกทั้งยังพบว่าคุณานุประโยครูปแบบ "ที่" สามารถใช้เป็นดัชนีบ่งบอกทำเนียบภาษาเป็นทางการได้ในขณะที่รูปแบบ "ซึ่ง"และ "อัน" ไม่สามารถใช้บ่งบอกทำเนียบภาษาได้