วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

วิถีการส่งสัญญาณของแคลเซียมในสิ่งมีชีวิตชั้นสูงควบคุมกระบวนการทางชีวภาพที่สำคัญหลากหลายกระบวนการ สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่ยับยั้งวิถีการส่งสัญญาณของแคลเซียมได้ อาจนำไปพัฒนาเป็นยารักษาโรคต่างๆ ได้ อาทิ ยากดภูมิคุ้มกันและยาต้านมะเร็ง ในยีสต์ Saccharomyces cerevisiae สายพันธุ์กลายที่ขาดยีน ZDS1 (∆zds1) พบว่าการกระตุ้นสัญญาณของแคลเซียมที่มากเกินไปก่อให้เกิดความผิดปกติอย่างรุนแรงในการเจริญของเซลล์ ซึ่งเป็นผลมาจากการยับยั้งกระบวนการแบ่งเซลล์ที่ระยะ G2 การค้นพบดังกล่าวได้ถูกนำไปใช้ประยุกต์สำหรับการคัดกรองที่มีผลสัมฤทธิ์สูง เพื่อหาสารออกฤทธิ์ยับยั้งวิถีการส่งสัญญาณของแคลเซียมที่มีต่อการควบคุมการแบ่งเซลล์ยีสต์ งานวิจัยก่อนหน้าได้ใช้ระบบคัดกรองดังกล่าว เพื่อคัดกรองหาสารออกฤทธิ์จากสารสกัดสมุนไพรไทย และพบว่าส่วนสกัดหยาบจากส่องฟ้าดงสามารถยับยั้ง วิถีการส่งสัญญาณของแคลเซียมในยีสต์สายพันธุ์กลาย ∆zds1 ได้ สำหรับงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาโมเลกุลเป้าหมายของการออกฤทธิ์ของสารประกอบคูมารินที่สกัดได้จากส่วนสกัดหยาบของส่องฟ้าดงในวิถีการส่งสัญญาณของแคลเซียมในยีสต์ จากการทดลองโดยใช้วิธีทางพันธุศาสตร์ของยีสต์พบว่าโมเลกุลเป้าหมายของสารประกอบคูมารินในยีสต์คือ calcineurin โดยพบว่าสามารถช่วยฟื้นความบกพร่องในการเจริญของเซลล์ยีสต์ อันเนื่องมาจากสัญญาณกระตุ้น calcineurin ที่มากเกินได้ calcineurin เป็นโมเลกุลที่มีการอนุรักษ์จากยีสต์ สู่มนุษย์ ซึ่งเป็นเอนไซม์ฟอสฟาเฟสที่มีบทบาทสำคัญหนึ่งในกระบวนการกระตุ้นการแบ่งเซลล์และการหลั่ง ไซโตไคน์ในเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด T-lymphocyte เมื่อศึกษาผลของสารประกอบคูมารินดังกล่าวในเซลล์ไลน์มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิด Jurkat พบว่าสารประกอบคูมารินไม่มีความเป็นพิษแบบเฉียบพลัน เมื่อศึกษาผลของสารประกอบคูมารินต่อโมเลกุลเป้าหมาย NFAT ซึ่งเป็นโมเลกุลปลายน้ำต่อจาก calcineurin โดยวิธี เวสเทิร์นบลอตพบว่าสารประกอบคูมารินมีผลยับยั้งการเกิด NFAT dephosphorylation โดยส่งผลให้เกิดการยับยั้งการผลิต IL-2 ได้ตั้งแต่ระดับการถอดรหัสของยีน ดังนั้นสารประกอบคูมารินที่ได้จึงมีศักยภาพนำไปพัฒนาเป็นยากดภูมิคุ้มกันได้ต่อไป