วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2523

ปัญหาประชากรเป็นปัญหาที่ได้รับการกล่าวขวัญถึงอย่างกว้างขวางโดยนักประชากรศาสตร์และนักสังคมศาสตร์สาขาอื่น ๆ ที่ชี้ให้เห็นถึงภัยอันตรายอันใหญ่หลวงที่อาจเกิดขึ้นเนื่องจากมีอัตราการเกิดของประชากรเพิ่มเร็วเกินไป สาเหตุประการหนึ่งของการมีประชากรเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วก็เพราะมนุษย์สามารถควบคุมอัตราการตายให้ลดลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถควบคุมอัตราการเกิดให้ลดลงอย่างได้ผล อัตราการเพิ่มของประชากรอย่างรวดเร็วทำให้การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในประเทศด้วยพัฒนาเป็นไปด้วยความยากยิ่ง วิธีการที่ดีที่สุดที่จะแก้ไขปัญหานี้ก็คือให้มีการส่งเสริมการวางแผนครอบครัว เพื่อลดอัตราการเกิดลงให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ สื่อไปรษณีย์น่าจะเป็นเครื่องมือที่เหมาะสมอย่างหนึ่งในการที่จะบรรลุเป้าหมายนี้ เพราะนอกจากจะเป็นวิธีการที่ประหยัดสในการให้ข่าวสารและในการส่งเสริมให้มีการยอมรับวิธีการวางแผนครอบครัวแล้ว สื่อไปรษณีย์ยังมีข้อดีในตัวของามันเองอีกหลายอย่างเช่น อาจให้ผู้มีอำนาจหรือมีชื่อเสียงเป็นผู้ส่ง ส่งให้แก่กลุ่มเป้าหมายเฉพาะกลุ่ม สามารถเก็บรักษาแล้วนำมาอ่านทวนซ้ำและซ้ำอีกได้และสามารถส่งต่อให้คนอ่นได้อ่านอีกก็ได้ มีผลงานวิจัยเกี่ยวกับการเผยแพร่ข่าวสารการวางแผนครอบครัวโดยสื่อไปรษณีย์น้อยมากผลวิจัยที่ได้ก็มีทั้งได้ผลและไม่ได้ผล ประเทศที่พอมีการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องนี้บ้างก็เช่น สหรัฐอเมริกา ไต้หวัน เกาหลี และอินเดีย สำหรับประเทศไทยยังไม่เคยมีการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องนี้เลยทั้ง ๆที่อัตราการเกิดของประชากรในประเทศไทยอยู่ในระดับที่สูงมาก ด้วยเหตุนี้การศึกษาครั้งนนี้จึงมุ่งเน้นใช้สื่อไปรษณีย์เพื่อเผยแพร่ข่าวสารการวางแผนครอบครัวในเขตสุขาภิบาลอำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี กลุ่มตัวอย่างของการศึกษานี้ คือ แม่บ้านจำนวน 120 คน ที่ไม่ได้ใช้วิธีการวางแผนครอบครัว อายุระหว่าง 15-45 ปี อาศัยอยู่ในเขตสุขาภิบาล อำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี แม่บ้านเหล่านี้ถูกสุ่มขึ้นมาจากทะเบียนราษฏร์ การศึกษานี้มุ่งศึกษาถึงอิทธิพลหรือผลของสื่อไปรษณีย์ต่อการเพิ่มระดับความรู้การมีส่วนร่วมในการเผยแพร่ข่าวสารการวางแผนครอบครัวระหว่างญาติ เพื่อน เพื่อนบ้าน และบุคคลอื่น ๆ ระดับการเป็นผู้นำทางความคิด รวมตลอดถึงการยอมรับวิธีการวางแผนครอบครัว โดยระดับความรู้ระดับการมีส่วนร่วมในการเผยแพร่ข่าวสารและดับการเป็นผู้นำทางความคิดในเรื่องการวางแผนครอบครัว ถึกวัดก่อนและหลังการทดลองซึ่งใช้เวลานาน 5 อาทิตย์ ได้มีการส่งสื่อไปรษณีย์ให้แม่บ้านกลุ่มทดลองอาทิตย์ละหนึ่งฉบับรวม 5 อาทิตย์ ผลการทดลองปรากฏว่าสื่อไปรษณีย์สามารถเพิ่มรดับความรู้และระดับการมีส่วนร่วมในการเผยแพร่ข่าวสารการวางแผนครอบครัวให้แก่แม่บ้านกลุ่มทดลอง แต่ไม่สามารถเพิ่มระดับความเป็นผู้นำทางความคิด และหลังจากการทดลองมีแม่บ้านในกลุ่มทดลองจำนวน 5 ราย ยอมรับใช้การวางแผนครอบครัว